Η Νοημοσύνη στο Ανθρώπινο Δίκτυο της Κοινότητας των Πληροφοριών …‘full mesh intelligence’

Η νοημοσύνη (intelligence) είναι ένα φαινόμενο που εξετάζεται διαχρονικά υπό το «πρίσμα» διαφορετικών επιστημών (βιολογία, κοινωνικές επιστήμες, υπολογιστική μηχανική). Οι «ρίζες» της συλλογικής νοημοσύνης και της ανάπτυξης κοινού στόχου βρίσκονται στις εξελικτικές διαδικασίες και στην επιβίωση των ομάδων, όπως στα αθλήματα (ανάπτυξη κοινού στόχου ‘η νίκη στον αγώνα’), στα ζώα (κοινός στόχος πλοήγηση με ‘συμπεριφορά σμήνους’) ή στις ομάδες ανθρώπων (κοινός στόχος ‘η λήψη απόφασης’, ‘οι δημοκρατικές εκλογές’).

Δρ. Ευαγγελία Μαρίτσα

Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια-Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΠΑ.Δ.Α.

Καθηγήτρια Στελεχών Άμυνας και Ασφάλειας-ΥΠΕΘΑ & Υ.ΠΡΟ.ΠΟ

Καθηγήτρια Στελεχών του Δημοσίου Τομέα – ΕΚΔΔΑ

Η δύναμη της διασύνδεσης

Ειδικά στο περιβάλλον της ηγεσίας των οργανισμών η νοημοσύνη είναι το στοιχείο που υποστηρίζει τους ηγέτες να αποκτήσουν και να αξιοποιήσουν τις πληροφορίες έναντι των «ανταγωνιστών» ή του «εχθρού». Η ανάγκη της αντιμετώπισης των «εχθρών» ωθεί τους οργανισμούς στην ανάπτυξη της στρατηγικής νοημοσύνης, η οποία θεωρείται πολλαπλασιαστής δύναμης και βασίζεται κυρίως στο ειδικά ανεπτυγμένο ανθρώπινο δυναμικό. Παρόλο που η συγκέντρωση και ανάλυση μεγάλου όγκου πληροφοριών γίνεται μέσα από την Μηχανή, ο «σκληρός πυρήνας» της ποιοτικής ανάλυσης εξακολουθεί να βρίσκεται στα χέρια του ειδικά εξειδικευμένου ανθρώπινου παράγοντα.

Οι πληροφορίες και οι επιχειρήσεις που χειρίζονται τις πληροφορίες κατέχουν πολύ σημαντικό ρόλο όταν διασυνδέονται με τα γεγονότα στο πεδίο της επίλυσης των προβλημάτων. Μέσα από τη διασύνδεση των πληροφοριών με τα γεγονότα που συμβαίνουν στο πεδίο αναπτύσσεται η ευφυΐα των οργανισμών. Η διαβίβαση εγγράφων από την επιτροπή πληροφοριών ενός οργανισμού με έκθεση των καταγεγραμμένων γεγονότων, συμβάντων και εκτιμήσεων, μεταβιβάζοντας την ευθύνη του χειρισμού των πληροφοριών και των γεγονότων στην κορυφή της ηγεσίας, είναι το εύκολο μέρος. Το δύσκολο μέρος, είναι ο χειρισμός των πληροφοριών και των δεδομένων. Ο χειρισμός της πληροφορίας οφείλει να αποτελεί συλλογική διαδικασία πίσω από κάθε σχεδιασμό (π.χ. αμυντικός σχεδιασμός) ή πριν από την λήψη αποφάσεων στην «Κοινότητα των Πληροφοριών» και απαιτεί αυξημένες διασυνδετικές ικανότητες των προσώπων που συμμετέχουν σε αυτές τις ομάδες εργασίας.

H ασπίδα άμυνας ως βασικός πυλώνας

Είναι σημαντικό να ετοιμάζουμε την άμυνα ‘εντός’ και ‘εκτός’ των οργανώσεων και αυτό συμβαίνει όταν τα άτομα είναι σε θέση να αναφέρουν «σε ποιο βαθμό» και «σε ποιες περιοχές ή ομάδες συμβαίνουν τα ‘πράγματα’». Για να χειριστεί ο οργανισμός τα δεδομένα στο πεδίο της ασφάλειας θα πρέπει να γνωρίζει (Σχήμα 1):

• Από που προέρχεται ο κίνδυνος (εσωτερικό του οργανισμού ή εξωτερικό περιβάλλον).
• Ποια είναι η φύση της επίθεσης (πληροφορία, τεχνολογία, άνθρωποι, μηχανήματα),

Η ‘ασπίδα άμυνας’ (antifragility point) (Σχήμα 1) «χτίζεται» στο σημείο όπου συναντώνται ο εξωτερικός με τον εσωτερικό «κίνδυνο» και συμβάλλει στην αντι-ευθραυστότητα του οργανισμού διότι:

• Στην περίπτωση εμφάνισης εσωτερικού «κινδύνου» οι πληροφορίες/ δεδομένα/ εκτιμήσεις δεν θα διαρρεύσουν εκτός οργανισμού (στον «εχθρό»/ανταγωνισμό), και έτσι η ‘ασπίδα άμυνας’ θα προστατέψει από την πρόκληση «βλάβης» στην φήμη, στην εξωτερική πολιτική ή στην συνολική επικράτηση του οργανισμού.
• Στην περίπτωση εμφάνισης εξωτερικού «κινδύνου», η ‘ασπίδα άμυνας’ θα εμποδίσει τις βλαπτικές «εχθρικές» πληροφορίες να διεισδύσουν στο εσωτερικό του οργανισμού με δυσμενείς συνέπειες στην οργανωσιακή οντότητα (π.χ. στο ανθρώπινο δυναμικό (διάσπαση της εμπιστοσύνης), στην κουλτούρα, στις αξίες, στις εγκαταστάσεις).

Η οργάνωση και προστασία των πληροφοριών, καθώς και η σύνθεση τους με την στρατηγική της νοημοσύνης θα επιτρέψει να οργανωθούν αμυντικές δυνάμεις κατάλληλου είδους, στις κατάλληλες θέσεις και με τον κατάλληλο συγχρονισμό.

Για να προβλέπουμε πρέπει να συνδέουμε

Η πρόβλεψη με την χρήση της νοημοσύνης σημαίνει:

• Σύνδεση του «παζλ» της πληροφορίας
• Κατασκευή των μοτίβων (patterns) που σχηματίζονται με την εμφάνιση φαινομένων στο σύστημα.
• Σύνδεση της επανάληψης των ίδιων μοτίβων
• Σύγκριση των διαφορετικών μοτίβων μεταξύ τους και του ρυθμού εμφάνισης
• Εφαρμογή της διάψευσης στη διαδικασία της νοημοσύνης, όπου τα συλλεγόμενα δεδομένα ομαδοποιούνται συστηματικά για την εξάλειψη υποθέσεων (‘Popperian refutation’). Στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί κανείς να γνωρίζει μόνο τι είναι «ψευδές» για να μην μπορεί να είναι «αληθινό» και κρίνοντας αυτά έχουμε τη βάση της προόδου για τη λήψη απόφασης.

H μετατροπή των δεδομένων μέσα από την συλλογική νοημοσύνη σε μια συνεκτική, ουσιαστική και ολοκληρωμένη εικόνα θα οδηγήσει την Κοινότητα των Πληροφοριών να συνδέει τις ενδείξεις με τα εκάστοτε υψηλά επίπεδα αναφορών, ώστε να μπορεί με επιτυχία να συνδέει κάθε φορά «το σύννεφο της καταιγίδας με το έδαφος». Θα πρέπει σε αυτό το σημείο να αναφερθεί ότι η ανάπτυξη της νοημοσύνης στους οργανισμούς δεν σημαίνει τη συνεχή εφαρμογή της 24/7, για κάθε ενέργεια ή εκτέλεση έργου ή για τη λήψη μιας απόφασης. Τις περισσότερες φορές είναι αρκετή η «γνώση» μιας οργανωσιακής διαδικασίας ή του επιτελούμενου έργου.

Η γνώση δεν είναι απαραίτητα διασυνδετική (π.χ. το άτομο έχει γνώση πως θα εποπτεύσει έναν χώρο σύμφωνα με το σχέδιο ασφαλείας που του έχει κοινολογηθεί), όμως η οργανωσιακή νοημοσύνη είναι διασυνδετική και για αυτό η Κοινότητα των Πληροφοριών πρέπει να δημιουργεί διαδικασίες για την ανάπτυξή της ώστε αυτή να υποστηρίζει τον οργανισμό. Ένας οργανισμός μπορεί να «βλέπει» την οργανωσιακή νοημοσύνη με τους εξής δύο τρόπους:

• Άμυνα (defence): Η πολύπλευρη νοητική ικανότητα των προσώπων σε έναν οργανισμό να, εντοπίζουν, να συλλέγουν από πολλαπλά σημεία (έλεγχος «αλήθειας»), να αξιολογούν, να μαθαίνουν από εμπειρίες και ξανα-αξιολογούν, να αναλύουν, επιλύουν και σχεδιάζουν συστήματα και να λαμβάνουν αποφάσεις για τον μετριασμό των απειλών, των κινδύνων και των τρωτών σημείων ασφαλείας.
• Εξέλιξη (evolution): Η συνεχής φυσική εμπνευσμένη επιλογή, μετασχηματισμός, μάθηση και προσαρμογή των οργανωσιακών συστημάτων μέσα από την «συλλογική νοημοσύνη» και η επίλυση σύνθετων προβλημάτων, όχι απλώς για την αποφυγή κινδύνου, αλλά για την παραγωγή πρόσθετης ευφυΐας. Η συλλογική νοημοσύνη δεν αποτελείται από το άθροισμα της ευφυΐας των ατόμων μιας ομάδας συζητήσεων, αλλά αφορά στην «ζύμωση» των ιδεών αυτών στον κοινό χώρο των συζητήσεων (με full mesh σχεδιασμό) και στην «ανάδυση» μέσα από το χώρο της συλλογικής νοημοσύνης μιας ιδέας που «ανήκει» σε όλα τα άτομα της ομάδας εργασίας και προσθέτει στην συνολική ευφυΐα της (Σχήμα 2).

Η «συλλογική νοημοσύνη» είναι η ικανότητα να των ατόμων σε έναν οργανισμό να μαθαίνουν, να κατανοούν και να προσαρμόζονται σε ένα περιβάλλον χρησιμοποιώντας συνδυαστικά τη γνώση όλων και από κάθε σημείο. Η ανάπτυξη της συλλογικής νοημοσύνης σε μια ομάδα εργασίας δεν προϋποθέτει τα άτομα να έχουν τις ίδιες στάσεις ή απόψεις. Διαφορετικά μέλη της ομάδας εργασίας μπορούν να αποκαλύψουν διαφορετικές προοπτικές και προσεγγίσεις, πληροφορίες που έχουν συλλέξει, οδηγώντας κατά αυτόν τον τρόπο σε καλύτερες εξηγήσεις ή λύσεις σε ένα δεδομένο πρόβλημα ή πρόβλεψη. Εξάλλου μέσα από την συλλογική νοημοσύνη μπορούμε να κατανοήσουμε το κοινωνικό μας είδος και να αποκαλύψουμε την κρυμμένη λειτουργία πίσω από αυτά που σκέφτονται και πιστεύουν, με όφελος την «θωράκιση» του οργανισμού. Η αξιοποίηση εργαλείων για εκμάθηση στην συλλογική νοημοσύνη εντός του οργανισμού μπορεί ακόμα να είναι τα σενάρια -θεωρίες παιγνίων, μάθησης και εξελικτικών διαδικασιών ή συναντήσεις σε κύκλο συζητήσεων ετερογενών εργασιακών ομάδων.

H προσέγγιση full mesh’ ανθρώπινη τοπολογία

Μία από τις αιτίες αποτυχίας της ευφυούς σύνθεσης των πληροφοριών, με αναφορά στα τυπικά χαρακτηριστικά και στις συναφείς παθολογίες των πολύπλοκων οργανισμών, είναι η εστίαση αποκλειστικά και μόνο στην επίσημη ιεραρχική δομή της Κοινότητας Πληροφοριών (Intelligence Community). Η οργάνωση της νοημοσύνης και των ιδεών των ατόμων μέσα από τον ‘full mesh’ σχηματισμό (Σχήμα 2) θα επιτρέψει στα ανθρώπινα συστήματα να δομήσουν ευφυείς διεργασίες (‘full mesh intelligence’) ενισχύοντας για τους οργανισμούς την καινοτομία, την ανθεκτικότητα και την προσαρμοστικότητα. Μία ‘full mesh’ ανθρώπινη τοπολογία μπορεί να περιλαμβάνει:

• Παρατήρηση των δεδομένων και πληροφοριών από όλα τα σημεία
• Διαβάθμιση και ταξινόμηση των πληροφοριών και ένταξη τους στο «χάρτη» των πληροφοριών
• Καταγραφή της συχνότητας εμφάνισης των γεγονότων με χρονική πολλαπλότητα.
• Έλεγχο της «αλήθειας» της πληροφορίας από πολλά σημεία
• Συντήρηση της νοητικής κατάστασης ετοιμότητας όλων των ατόμων του full mesh ανθρώπινου δικτύου (Σχήμα 2).

Η οργάνωση της νοημοσύνης σε ‘full mesh’ σχηματισμό έχει πλεονεκτήματα όπως:

• Εφεδρεία (redundancy), με την οποία εξασφαλίζεται υψηλό επίπεδο ανοχής σφαλμάτων. Αυτό σημαίνει ότι εάν ένας σύνδεσμος ή ομάδα ατόμων αποτύχει, τα δεδομένα μπορούν εύκολα να δρομολογηθούν μέσω εναλλακτικών διαδρομών ανθρώπινης δικτύωσης.
• Μέγιστη αξιοπιστία (maximum reliability), με την απουσία ενός μοναδικού σημείου βλάβης (single point of failure – SPOF). Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι το ανθρώπινο δίκτυο παραμένει λειτουργικό ακόμη και αν «διακοπεί» (απέχει από τη δράση) ένας ή περισσότερα άτομα που βρίσκονται ιστοσυνδεδεμένοι στο ανθρώπινο δίκτυο και διαχειρίζονται ή διακινούν πληροφορίες σε υψηλό επίπεδο αναφοράς.
• Υψηλή απόδοση (high performance), όπου τα δεδομένα μπορούν να δρομολογούνται απευθείας μεταξύ των ατόμων που έχουν οριστεί στη «γέφυρα πληροφοριών» (‘intelligence broker’) (Σχέδιο 3). Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται η καθυστέρηση και αποφεύγονται τα σημεία συμφόρησης (όπου η «συμφόρηση» οδηγεί στην καθυστέρηση και στην αύξηση του κινδύνου «αλλοίωσης» της αρχικής πληροφορίας). Επίσης, αυξάνεται η συνολική ευφυΐα μέσω της ευρείας συνεχούς ανταλλαγής πληροφοριών.
• Ασφάλεια (Security), όπου οι άμεσες, αποκλειστικές full mesh διασυνδέσεις μεταξύ των προσώπων των ειδικών ομάδων ενισχύουν την ασφάλεια και το απόρρητο των πληροφοριών που διακινούνται.

 Τα πλεονεκτήματα των Intelligence brokers

Τα άτομα που βρίσκονται στη γέφυρα πληροφοριών ως ‘intelligence brokers’ έχουν τρία βασικά πλεονεκτήματα τα οποία είναι (Σχήμα 3):

• η ευρύτερη πρόσβαση σε μια ποικιλία πληροφοριών
• η έγκαιρη πρόσβαση σε νέες πληροφορίες και
• ο έλεγχος της διάδοσης των πληροφοριών

Τα παραδοσιακά οργανωσιακά συστήματα είναι σχεδιασμένα να λειτουργούν καλά στο επίπεδο της κανονικότητας με τάξη και σειρά στις εργασίες (προβλεπόμενα) και για αυτόν τον λόγο δεν έχουν ενεργοποιημένη την ικανότητα να αντιμετωπίζουν την πολυπλοκότητα στην Κοινότητα των Πληροφοριών.
Οι ιστοσυνδεδεμένοι άνθρωποι σε full mesh σχηματισμό έχουν συνεχή αλληλεπίδραση, προς όλες τις κατευθύνσεις, διατηρώντας το πλεονέκτημα να αντιδρούν προσαρμοστικά μέσα στην πολυπλοκότητα. Μέσα από το πεδίο της ασφάλειας και της διαχείρισης των πληροφοριών των πολύπλοκων συστημάτων αναδεικνύεται η ανάγκη ευρείας σχεδιαστικής διασύνδεσης των παραγόντων (π.χ. άνθρωποι, τεχνολογία) που αλληλεπιδρούν, απομακρύνοντας την οργανωσιακή σκέψη από την ιεραρχική και μόνο σχεδίαση των συστημάτων.

Στο μη γραμμικό και απρόβλεπτο περιβάλλον, εκεί που οι άλλοι οργανισμοί οδηγούνται στην «τελμάτωση», οι οργανισμοί που επενδύουν στην ανθρώπινη συλλογική νοημοσύνη και την ευφυΐα, ως καθοριστικό στοιχείο της επικράτησής τους στη διεθνή «σκακιέρα», θα επιτύχουν υψηλές αποδόσεις και ταχεία ανάπτυξη των επιχειρήσεων.  

1. Collins R. 2020. Theorizing the time-dynamics of violence. Violence: An international Journal, 1(1):166 –184.
2. Dulles AW. 1960. The Central Intelligence Agency. The Business Lawyer, 16(1):48-53.
3. Hammond TH. 2010. Intelligence Organizations and the Organization of Intelligence. International Journal of Intelligence and CounterIntelligence, 23(4):680-724
4. Leimeister JM. 2010. Collective Intelligence. Business & Information Systems Engineering, 2:245–248.
5. Lim K. 2016. Big data and strategic intelligence. Intelligence and National Security, 31(4):619-635.
6. Stout M and Warner M. 2018. Intelligence is as intelligence does. Intelligence and National Security, 33(4):517-526.