“Future Smart. Human Safe.” – Η αδιαπραγμάτευτη αξία του ανθρώπου στην εποχή της ΤΝ στην ασφάλεια

 Το σύνθημα «Future Smart. Human Safe.» δεν είναι απλώς ένα έξυπνο tagline του επόμενου συνεδρίου του Security Project. Συνοψίζει την υποβόσκουσα σύγκρουση που διαδραματίζεται στον κλάδο της ασφάλειας: ποιος θα έχει τον τελικό λόγο στην προστασία της ανθρώπινης ζωής και περιουσίας – ο αλγόριθμος ή ο επαγγελματίας ασφαλείας;

Νικόλαος Ε. Χατζόβουλος

International Security Consultant

 

 

Εισαγωγή

Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση φέρνει στο προσκήνιο τεχνολογίες που μέχρι χθες ανήκαν στα blockbuster του Hollywood και την επιστημονική φαντασία: προγνωστική αστυνόμευση, AI video analytics, ρομποτικές περιπολίες, δίκτυα IoT αισθητήρων. Σε επίπεδο security, safety και fire protection, οι λύσεις αυτές υπόσχονται καλύτερη πρόληψη, ταχύτερη απόκριση και δραστική μείωση κόστους λειτουργίας (BriefCam, 2023; Security Sales & Integration, 2023).

Όμως, όπως θα μας υπενθύμιζε και ο Θουκυδίδης, πίσω από κάθε εργαλείο βρίσκεται πάντα ο άνθρωπος που επιλέγει πώς θα το χρησιμοποιήσει. Στον κλάδο της ασφάλειας, ο ανθρώπινος παράγοντας δεν είναι «κόστος» προς εξάλειψη, αλλά δομικό κεφάλαιο. Χωρίς ανθρώπινη κριτική σκέψη (Σωκράτης), εμπειρία, ηθική και ικανότητα επικοινωνίας, η τεχνολογία μετατρέπεται εύκολα από ασπίδα του Αίαντα[1] σε ευπάθεια Δούρειου Ίππου.

Το παρόν κείμενο επιχειρεί να τοποθετήσει τη συζήτηση σε ένα ρεαλιστικό πλαίσιο:

• παρουσιάζοντας διεθνή case studies με πραγματικά δεδομένα κόστους–απόσβεσης,
• ενσωματώνοντας τις θέσεις βασικών διεθνών οργανισμών (ΕΕ/ENISA, INTERPOL–UNICRI, WEF, ICoCA),
• αναδεικνύοντας τη διάσταση της ψυχικής ανθεκτικότητας και του burnout,
• και διατυπώνοντας συγκεκριμένες στρατηγικές για την προστασία και ενίσχυση της ανθρώπινης παρουσίας στην εποχή της ΤΝ.

Στόχος του γράφοντος, δεν είναι να δαιμονοποιηθεί η τεχνολογία, αλλά να οριοθετηθεί σωστά η ΤΝ ως πολλαπλασιαστής του επαγγελματία ασφαλείας, όχι ως υποκατάστατό του. 

1. Τεχνολογία ασφάλειας στην πράξη: όταν τα νούμερα «μιλούν» υπέρ της σύμπραξης

1.1 Προγνωστική αστυνόμευση – από τα δεδομένα στην επιχειρησιακή στόχευση

Τα προγράμματα predictive policing δείχνουν καθαρά ότι η τεχνολογία μπορεί να αυξήσει την αποδοτικότητα, χωρίς να ακυρώνει τον ρόλο του αστυνομικού. Στην Οξφόρδη της Αλαμπάμα, ένα λογισμικό προγνωστικής ανάλυσης εγκληματικότητας, βασισμένο σε δεδομένα δεκαετίας, εφαρμόστηκε με ετήσιο κόστος περίπου 12.000 δολαρίων.

Παρόμοια προγράμματα σε ΗΠΑ και Ευρώπη συνδέθηκαν με:

• μειώσεις ανθρωποκτονιών της τάξης του 20%,
• σημαντική πτώση εγκλημάτων ιδιοκτησίας,
• βελτίωση πρόγνωσης «hot spots» κατά 5–20% σε σχέση με παραδοσιακές χωρικές αναλύσεις.

Σε επίπεδο κόστους–οφέλους (cost-benefit analysis), μια κομητεία των ΗΠΑ υπολόγισε ότι πρόγραμμα 45.000 δολαρίων αποσβένεται εάν αποτρέψει λίγες μόνο βαριές σωματικές βλάβες, δεδομένου του οικονομικού, κοινωνικού, και πολιτικού κόστους κάθε σοβαρού εγκλήματος.

Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι ειδυλλιακή: σε ορισμένες περιοχές η εισαγωγή predictive analytics συνέπεσε με αύξηση καταγεγραμμένης εγκληματικότητας, όταν τα συστήματα «κουμπώθηκαν» πάνω σε παλιά πληροφοριακά περιβάλλοντα και χωρίς επαρκή εκπαίδευση των στελεχών (Project Management Institute, n.d.).

Το ίδιο το παράδειγμα δείχνει ότι η τεχνολογία είναι τόσο έξυπνη όσο και ο οργανισμός που την υιοθετεί.

1.2 AI video analytics – από το «μάτι» στην ανάλυση

Στα συστήματα επιτήρησης, τα AI video analytics έχουν αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού (game changer). Μελέτη της Omdia κατέγραψε ότι το 86% των οργανισμών που επένδυσαν σε analytics πέτυχαν απόσβεση της επένδυσης εντός 12 μηνών, ενώ σχεδόν οι μισοί είδαν διψήφια μείωση (%) σε απώλειες από κλοπές και σε κόστος φυσικής φύλαξης.

Η αξία τους, όμως, δεν είναι μόνο οικονομική. Τα analytics:

• εντοπίζουν πρότυπα κίνησης και ασυνήθιστες συμπεριφορές σε πραγματικό χρόνο,
• απελευθερώνουν τον χειριστή από την αδύνατη αποστολή να «βλέπει» δεκάδες οθόνες ταυτόχρονα,
• παράγουν business intelligence (heatmaps, ροές κοινού) που βελτιώνει τη συνολική λειτουργία και οικονομική απόδοση ενός επαγγελματικού χώρου (BriefCam, 2023).

Πηγές του κλάδου αναφέρουν δυνατότητα ROI 200–400% σε βάθος 18–24 μηνών, κυρίως λόγω μείωσης περιστατικών και λειτουργικού κόστους (Volt AI, n.d.). Ακόμη και αν προσεγγίσουμε αυτά τα νούμερα με ρεαλιστική επιφύλαξη, η τάση είναι σαφής: η επένδυση αυτοχρηματοδοτείται όταν ενταχθεί σε σωστά σχεδιασμένο επιχειρησιακό πλαίσιο.

1.3 Ρομποτική ασφάλεια – ένα «ακούραστο» μέλος της ομάδας

Στον χώρο της φυσικής φύλαξης, τα ρομπότ ασφαλείας χρησιμοποιούνται ήδη σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, logistics hubs και μεγάλα κτίρια. Οικονομικά, η σύγκριση είναι αποκαλυπτική:

• μία θέση φρουρού 24/7/365 μπορεί να φτάσει τα 175.000 δολάρια ετησίως[2], ή τις 130.000 €.
• ένα ρομπότ ασφαλείας ως υπηρεσία (Security-as-a-Service) κοστίζει περίπου 79.000 δολάρια τον χρόνο (60.000 €), με πλήρη συντήρηση (Security Sales & Integration, 2023).

Η δυνητική εξοικονόμηση ξεπερνά τα 96.000 δολάρια (70.000 €) ανά θέση. Ταυτόχρονα, τα ρομπότ φέρουν πολλαπλούς αισθητήρες και προσφέρουν αδιάλειπτη επιτήρηση. Σε πραγματικό περιστατικό, ρομπότ εντόπισε σε πολύ πρώιμο στάδιο διαρροή νερού, αποτρέποντας ζημιά ύψους περίπου 300.000 δολαρίων (Cobalt Robotics, n.d.).

Οι ίδιοι οι κατασκευαστές όμως παραδέχονται: τα ρομπότ δεν μπορούν να κάνουν CPR, να διαχειριστούν ένοπλες απειλές ή να αντικαταστήσουν τη λεπτή διαχείριση ανθρώπινων συμπεριφορών (Cobalt Robotics, n.d.). Η μεγάλη τους αξία έγκειται στο ότι αναλαμβάνουν τα επαναλαμβανόμενα και επικίνδυνα καθήκοντα, επιτρέποντας στα στελέχη να εστιάσουν σε αποφάσεις υψηλής σημασίας.

1.4 IoT αισθητήρες – «πρόωρη προειδοποίηση» αντί για απολογισμό

Σε βιομηχανικά περιβάλλοντα, υποδομές και σύνθετες εγκαταστάσεις, τα δίκτυα IoT αισθητήρων λειτουργούν ως ένα συνεχές σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης (early warning): από πυρανίχνευση μέχρι διαρροές αερίων ή πλημμύρες. Ένα και μόνο περιστατικό σοβαρής ζημιάς που αποτρέπεται – όπως η προαναφερθείσα διαρροή – συχνά αρκεί για να δικαιολογήσει πλήρως το επενδυτικό κόστος (Cobalt Robotics, n.d.).

Για τον επαγγελματία ασφαλείας, αυτό σημαίνει κάτι κρίσιμο: λιγότερος χρόνος στην «πυρόσβεση», περισσότερος χρόνος στον σχεδιασμό και την πρόληψη.

2. Διεθνής σκέψη: όλοι μιλούν για τεχνητή νοημοσύνη, αλλά ζητούν άνθρωπο στο κέντρο

2.1 ΕΕ και ENISA – ο άνθρωπος ως θεσμική προϋπόθεση

Ο Κανονισμός ΤΝ της ΕΕ (EU AI Act) θεσμοθετεί αυτό που στον κλάδο βιώνουμε διαισθητικά: στα συστήματα «υψηλού κινδύνου» (high risk) ο άνθρωπος πρέπει να παραμένει στο επίκεντρο (human-in-the-loop) (European Union, 2024). Το Άρθρο 14 απαιτεί – ξεκάθαρα – ανθρώπινη εποπτεία ώστε να προλαμβάνονται κίνδυνοι για ασφάλεια και θεμελιώδη δικαιώματα (European Union, 2024).

Η ENISA και πλείστη η σύγχρονη βιβλιογραφία μιλούν για security- και ethics-by-design: εξηγήσιμα, αξιόπιστα συστήματα, τα οποία συνεργάζονται με τον χειριστή και δεν τον αιφνιδιάζουν (Technology’s Legal Edge, n.d.; NIST, n.d.). Πρότυπα όπως το ISO/IEC 42001:2023 και τα πλαίσια της NIST απαιτούν σαφείς μηχανισμούς ελέγχου, logging, διαχείρισης κινδύνου και προστασίας δεδομένων (NIST, n.d.).

2.2 INTERPOL – UNICRI: η ΤΝ ως «κοφτερό εργαλείο», όχι ως αντικαταστάτης

Η INTERPOL, σε συνεργασία με το UNICRI, τονίζει ότι η ΤΝ πρέπει να ενισχύει τον αστυνομικό, όχι να τον αντικαθιστά (UNICRI & INTERPOL, 2021). Ο «Toolkit for Responsible AI Innovation in Law Enforcement» προβλέπει αρχές διαφάνειας, αναλογικότητας και διατήρησης ανθρώπινου ελέγχου, ειδικά σε πεδία όπου διακυβεύονται δικαιώματα πολιτών (UNICRI & INTERPOL, 2021).

Πρακτικά, αυτό σημαίνει:

• όχι πλήρως αυτόνομα οπλικά ή κατασταλτικά συστήματα,
• υποχρεωτικό human verification σε κρίσιμες αποφάσεις,
• εκπαίδευση των στελεχών στην αναγνώριση μεροληψιών των αλγορίθμων.

2.3 WEF: έλλειψη ανθρώπων, όχι περίσσευμα

Το World Economic Forum καταγράφει παγκόσμια έλλειψη 2,8–4,8 εκατομμυρίων επαγγελματιών κυβερνοασφάλειας (World Economic Forum, 2025). Η ΤΝ όχι μόνο δεν μειώνει την ανάγκη για ανθρώπους, αλλά αναδεικνύει πόσο απαραίτητοι είναι όσοι μπορούν να συνδυάσουν -υβριδικά – τεχνικές δεξιότητες με κριτική σκέψη, επικοινωνία και συνεργασία (World Economic Forum, 2025).

Το 87% των επαγγελματιών αναμένει ότι η ΤΝ θα βελτιώσει πτυχές της δουλειάς τους, ενώ μόλις 2% φοβάται πλήρη αντικατάσταση (World Economic Forum, 2025). Ο οργανισμός υπογραμμίζει την ανάγκη για reskilling/upskilling, καθώς και για εθνικές και κλαδικές στρατηγικές «cyber talent» (World Economic Forum, 2025).

2.4 ICoCA: η «ανθρώπινη πινελιά» στην ιδιωτική ασφάλεια

Η ICoCA φωτίζει μια διάσταση ιδιαίτερα οικεία στον ιδιωτικό τομέα: την απώλεια της ανθρώπινης σχέσης με τον πολίτη όταν όλα γίνονται «μέσω συστημάτων» (ICoCA, 2025).

Σε case study μεγάλης εταιρείας εξόρυξης, η αντικατάσταση περιπολιών με drones και αυτοματοποιημένο έλεγχο πρόσβασης βελτίωσε την αποδοτικότητα, αλλά αποξένωσε τις τοπικές κοινότητες και περιθωριοποίησε τους φύλακες, οι οποίοι ένιωσαν ότι «περισσεύουν» (ICoCA, 2025).

Παράλληλα, η επιτήρηση στρέφεται προς τα μέσα: GPS trackers, κάμερες, βιομετρικά δεδομένα εργαζομένων. Χωρίς σαφές νομικό πλαίσιο και σεβασμό δικαιωμάτων, η τεχνολογία μπορεί να μετατρέψει τον φύλακα σε «επιτηρούμενο στόχο», με ό,τι αυτό συνεπάγεται για ηθικό, εμπιστοσύνη και burnout (ICoCA, 2025).

Το μήνυμα είναι σαφές: η ευθύνη για τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν μεταβιβάζεται στην μηχανή. Ο εργοδότης και ο πάροχος τεχνολογίας φέρουν πλήρη λογοδοσία.

3. Ανθρώπινος παράγοντας, burnout και technostress: η «αθέατη» πλευρά της καινοτομίας

Ο επαγγελματίας ασφαλείας δεν εργάζεται σε ροζ συννεφάκι. Διαχειρίζεται βάρδιες, απειλές, ευθύνη ζωών – και πλέον έναν καταιγισμό ψηφιακών πληροφοριών.

Η έννοια του technostress περιγράφει το άγχος από την υπερφόρτωση ψηφιακών ερεθισμάτων, την αίσθηση ότι «πρέπει να είναι πάντα συνδεδεμένος», την πίεση να παρακολουθεί συνεχώς οθόνες και ειδοποιήσεις. Ανασκόπηση 22 μελετών από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δείχνει σαφή συσχέτιση μεταξύ υπερβολικής χρήσης τεχνολογίας, αυξημένου burnout και συμπτωμάτων εξάρτησης (Leaderonomics, 2020).

Η γνωστική ψυχολογία, μέσω του φαινομένου automation bias, καταγράφει ότι όταν οι χειριστές εμπιστεύονται υπερβολικά τα αυτοματοποιημένα συστήματα, μειώνεται η δική τους επαγρύπνηση και αυξάνονται τα λάθη παράλειψης (NCBI, n.d.). Στο περιβάλλον ασφάλειας, όπου μια «ήρεμη» βάρδια μπορεί να μετατραπεί σε κρίση μέσα σε δευτερόλεπτα, αυτή η ατροφία της ανθρώπινης κρίσης είναι επικίνδυνη.

Προσθέτοντας και τη μονοτονία της παθητικής παρακολούθησης, που οδηγεί σε vigilance decrement και σε αίσθηση μειωμένου νοήματος ρόλου. Έρευνες σε εργαζομένους με έντονη χρήση ψηφιακών μέσων καταγράφουν διάσπαση προσοχής, μείωση ικανότητας συγκέντρωσης και μάθησης λόγω πολύωρης έκθεσης σε οθόνες (ScienceDirect, n.d.).

Η τεχνολογία, βεβαίως, μπορεί να λειτουργήσει και προστατευτικά:

• αναλαμβάνοντας επικίνδυνες ή εξαντλητικές περιπολίες ανεξαρτήτως καιρικών συνθηκών,
• μειώνοντας τη γραφειοκρατία μέσω αυτοματοποιημένης καταγραφής και reporting,
• προσφέροντας ρεαλιστικές ασκήσεις μέσω προσομοιωτών AI (Leaderonomics, 2020).

Η διαφορά βρίσκεται στη διαχείριση: στην ύπαρξη ορίων συνδεσιμότητας, διαλειμμάτων, κουλτούρας που αναγνωρίζει το burnout και δεν θεωρεί τον άνθρωπο «αναλώσιμο εξάρτημα» ενός τεχνολογικού συστήματος.

4. Στρατηγικές για ένα πραγματικά «Future Smart. Human Safe.» περιβάλλον ασφάλειας

Για να μην μείνουμε στην ανάλυση, απαιτούνται συγκεκριμένα βήματα:

4.1 Εκπαίδευση, reskilling και ενδυνάμωση

Οι οργανισμοί οφείλουν να επενδύσουν συστηματικά στην εκπαίδευση των στελεχών τους:

• τεχνική κατανόηση συστημάτων ΤΝ, αισθητήρων, ρομποτικών μέσων,
• γνώση ορίων, bias και λαθών των αλγορίθμων,
• ενίσχυση «ήπιων» δεξιοτήτων – κρίση, επικοινωνία, συνεργασία, διαχείριση κρίσεων.

Για τον κλάδο της ασφάλειας, αυτό σημαίνει ότι κάθε επένδυση σε hardware και λογισμικό χωρίς παράλληλη επένδυση στον άνθρωπο είναι μισή επένδυση.

4.2 Οργανωτική κουλτούρα και ανθρώπινη εποπτεία

Ο EU AI Act επιβάλλει ανθρώπινη εποπτεία στα συστήματα υψηλού κινδύνου (European Union, 2024). Η διοίκηση όμως πρέπει να το κάνει πράξη:

• ορίζοντας σαφείς ρόλους και ευθύνες για το πότε ο άνθρωπος μπορεί και πρέπει να υπερκαλύψει/παρακάμψει το σύστημα,
• καλλιεργώντας κουλτούρα feedback (αεροπορικού τύπου και επιπέδου)[3] από τις ομάδες ασφαλείας προς τους τεχνικούς και τη διοίκηση,
• υιοθετώντας πολιτικές που περιορίζουν το technostress

4.3 Ethical by design και σεβασμός δικαιωμάτων

Τα συστήματα security, safety και fire protection πρέπει να σχεδιάζονται με κριτήριο όχι μόνο την αποτελεσματικότητα, αλλά και τον σεβασμό της αξιοπρέπειας και των δικαιωμάτων:

• αξιολόγηση προκαταλήψεων και κινδύνων σε AI μοντέλα,
• ελαχιστοποίηση συλλογής προσωπικών δεδομένων σύμφωνα με GDPR,
• σαφή όρια στη χρήση βιομετρικών και μαζικής επιτήρησης.

Η ICoCA υπογραμμίζει ότι ο κώδικας δεοντολογίας της ισχύει και για τεχνολογικούς παρόχους, ζητώντας ίδιες αρχές υπευθυνότητας με αυτές που εφαρμόζονται σε «κλασικές» ιδιωτικές εταιρείες ασφάλειας (ICoCA, 2025).

4.4 Man–Machine Teaming: ο «κένταυρος» της σύγχρονης ασφάλειας

Η πιο ώριμη εικόνα του μέλλοντος δεν είναι ένα άδειο control room γεμάτο οθόνες, αλλά μια υβριδική ομάδα όπου:

• οι μηχανές προσφέρουν αδιάλειπτη αισθητηριακή κάλυψη, data processing και alerts,
• οι άνθρωποι προσφέρουν Σωκρατική σκέψη, ηθική, επικοινωνία και ευελιξία.

Στα σύγχρονα SOCs, όταν η AI σημαίνει συναγερμό, ο χειριστής επιβεβαιώνει, κρίνει και αποφασίζει. Σε ρομποτικές περιπολίες, το ρομπότ λειτουργεί ως «προκεχωρημένο αισθητήριο», αλλά η διαχείριση του περιστατικού επιστρέφει στον άνθρωπο, συχνά εξ αποστάσεως (Cobalt Robotics, n.d.).

Έτσι, η τεχνολογία «ξεκουράζει» τον άνθρωπο από το επαναλαμβανόμενο και τον εκθέτει λιγότερο στο επικίνδυνο, χωρίς να τον εξαφανίζει από την εξίσωση. Αυτή η λογική υλοποιεί στην πράξη το Future Smart. Human Safe. – έξυπνη τεχνολογία, αλλά με τον άνθρωπο στον πυρήνα της απόφασης.

 

Συμπεράσματα

Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη στην ασφάλεια δεν είναι θεωρητική. Αφορά καθημερινά διλήμματα: πόσους φύλακες θα κρατήσουμε, πόσους θα αντικαταστήσουμε με ρομπότ; Πόση εμπιστοσύνη θα δώσουμε στα analytics; Πόσο χώρο αφήνουμε στην κρίση του ανθρώπου;

Τα διεθνή παραδείγματα αποδεικνύουν ότι η τεχνολογία αυξάνει την αποτελεσματικότητα και μειώνει το κόστος, όταν εντάσσεται σε σωστά σχεδιασμένο επιχειρησιακό πλαίσιο.  Οι διεθνείς οργανισμοί – ΕΕ, INTERPOL, WEF, ICoCA – συγκλίνουν στο ότι ο ανθρώπινος παράγοντας παραμένει αδιαπραγμάτευτος.

Ως επαγγελματίες του κλάδου, βρισκόμαστε ακριβώς σε αυτό το σταυροδρόμι. Αν δούμε την τεχνολογία ως «εχθρό», θα μείνουμε πίσω. Αν την αφήσουμε ανεξέλεγκτη, θα παραδώσουμε τα κλειδιά της ασφάλειας σε αλγορίθμους που ούτε καταλαβαίνουν ούτε λογοδοτούν. Η τρίτη οδός – αυτή που υποστηρίζουν και τα διεθνή πλαίσια – είναι σαφής: συνεργασία ανθρώπου–μηχανής, με τον άνθρωπο στο τιμόνι.

Το πραγματικό μήνυμα του «Future Smart. Human Safe.» είναι ότι το μέλλον θα είναι όντως έξυπνο, μόνο αν παραμείνει βαθιά ανθρώπινο.

 

Βιβλιογραφία – Παραπομπές

BriefCam (2023) Omdia: The business value of video analytics. Available at: https://www.briefcam.com

Cobalt Robotics (n.d.) Case studies and technology overview. Available at: https://www.cobaltrobotics.com

European Union (2024) Regulation (EU) 2024/… on Artificial Intelligence (AI Act). Available at: https://artificialintelligenceact.eu

ICoCA (2025) Private security and technology: What price the human touch? ICoCA Blog. Available at: https://blog.icoca.ch

Leaderonomics (2020) ‘Technostress: The dark side of technology at work’. Available at: https://leaderonomics.com

NCBI – National Center for Biotechnology Information (n.d.) ‘Automation bias in decision-making’. Available at: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov

NIST – National Institute of Standards and Technology (n.d.) Artificial Intelligence Risk Management Framework. Available at: https://nvlpubs.nist.gov

Project Management Institute (n.d.) ‘Predictive policing in Oxford, Alabama’. Available at: https://www.pmi.org

ScienceDirect (n.d.) ‘Digital media overload and cognitive performance’. Available at: https://www.sciencedirect.com

Security Sales & Integration (2023) ‘The true cost of security guards vs. robots’. Available at: https://www.securitysales.com

Technology’s Legal Edge (n.d.) ‘ISO/IEC 42001: AI management systems’. Available at: https://www.technologyslegaledge.com

UNICRI & INTERPOL (2021) Toolkit for responsible AI innovation in law enforcement. Available at: https://www.unicri.org

Volt AI (n.d.) ‘The ROI of AI-powered surveillance’. Available at: https://www.volt.ai

World Economic Forum (2025) Future of jobs and cybersecurity talent in the age of AI. Available at: https://www.weforum.org

 

[1] Ιλιάδα του Ομήρου, Ῥαψωδία Η΄ «Και ο Αίας προχώρησε κρατώντας μπροστά του μια ασπίδα σαν πύργο, χάλκινη, φτιαγμένη πάνω σε επτά δέρματα ταύρων. Του την είχε φτιάξει ο Τυχίος, ο καλύτερος απ’ όλους στο δούλεμα του δέρματος, που κατοικούσε στην Ύλη. Την είχε δουλέψει λαμπρή: εφτά στρώσεις από δέρμα δυνατών ταύρων κι από πάνω έβαλε ένα όγδοο στρώμα από χαλκό. Αυτήν την ασπίδα ύψωσε μπροστά στο στήθος του ο Τελαμώνιος Αίας και στάθηκε απέναντι στον Έκτορα.»

[2] Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν και επεξεργάστηκαν για τη σύνταξη του άρθρου προέρχονται από την Αμερικανική αγορά όπου η χρήση ρομπότ ασφαλείας είναι πλέον ευρέως διαδεδομένη.

[3] Στον αεροπορικό τομέα το reporting δεν έχει σαν στόχο την απόδοση ευθυνών αλλά τη βελτιστοποίηση της ασφάλειας για το μέλλον.