Access Control: ο μεγάλος Ασθενής.

Νομίζω πως δεν θα διαφωνήσουμε στη διαπίστωση, πως εάν έχουμε ένα δωμάτιο που αποθηκεύουμε διαμάντια, η καλύτερη λύση για να ελέγχουμε ποιος μπαίνει σε αυτό το δωμάτιο, είναι να τοποθετήσουμε έναν φύλακα στην πόρτα.

Κάθε χρήστης που είναι αναγκαίο να μπει στο δωμάτιο θα πρέπει να δείχνει την ταυτότητά του στον φύλακα (εξασφάλιση ταυτοπροσωπίας). Τότε, ο φύλακας θα καλεί τον υπεύθυνο του δωματίου για να ρωτήσει εάν ο συγκεκριμένος χρήστης μπορεί να μπει στο συγκεκριμένο δωμάτιο, τη συγκεκριμένη ώρα και σε περίπτωση που ο υπεύθυνος επιβεβαιώσει, ο φύλακας θα ανοίξει την πόρτα και θα καταγράψει την είσοδο και – ίσως – την έξοδο.

Ταυτόχρονα, ενώ το παραπάνω σενάριο φαντάζει ιδανικό για τον έλεγχο της πόρτας, δεν εξασφαλίζει λύση για την προστασία των διαμαντιών. Ο χρήστης μπορεί να κάνει μια σειρά πραγμάτων με αυτά, εντός του – δίχως επιτήρηση – δωματίου, συνεπώς μια σειρά άλλων μέτρων πρέπει να παρθούν για την αποτελεσματική φύλαξη των διαμαντιών.

Ακόμη και σε αυτή την εξαιρετικά σπάνια συνθήκη (αποθήκευση διαμαντιών σε ένα δωμάτιο), το κόστος του φύλακα αποτελεί σημείο προβληματισμού. Αυτόν ακριβώς τον προβληματισμό (μαζί και με κάποιους άλλους: διαχείριση της ευπάθειας που επιφέρει η χρήση ενός ανθρώπου, διαχείριση των εγγραφών κλπ), έχουν κληθεί να λύσουν, στο μεγαλύτερο μέρος τους, εδώ και περίπου 60 χρόνια, τα ηλεκτρονικά συστήματα ελέγχου πρόσβασης (από εδώ και στο εξής, χάριν συντομίας ACS: Access Control Systems).

Θα περίμενε κανείς πως με τόσο μεγάλη διαδρομή, τα ACS είναι ώριμα συστήματα, δίχως παιδικές ασθένειες και με μεγάλη εμπειρία όσον αφορά τον σχεδιασμό τους, την εγκατάστασή τους, τη λειτουργία και συντήρησή τους. Και αυτό είναι αληθές: πλήθος προτύπων, βέλτιστων πρακτικών και – σε ορισμένες χώρες – νομολογίας, όπως και σημαντικές εξελίξεις της σχετικής τεχνολογίας  εξασφαλίζουν τα παραπάνω.

Η ελληνική πραγματικότητα

Είναι στην Ελλάδα τα πράγματα έτσι ακριβώς; Η δική μου εμπειρία από σημαντικό αριθμό έργων, δείχνει ακριβώς το αντίθετο και τα ACS – κατά την προσωπική μου άποψη – είναι ο μεγάλος ασθενής των συστημάτων στην Ελλάδα. (αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι απουσιάζουν εντελώς από την ελληνική αγορά αξιόλογες πλατφόρμες, εξειδικευμένοι επαγγελματίες ή καλά σχεδιασμένες εγκαταστάσεις). Θα αναφέρω ορισμένα μόνο παραδείγματα, όσα η έκταση τούτης της στήλης επιτρέπει.

Στο τεχνικό επίπεδο, παλαιές τεχνολογίες εξακολουθούν να επιλέγονται ακόμη και σε νέες εγκαταστάσεις. Το πρωτόκολλο Wiegand κυριαρχεί ακόμη και σήμερα, περίπου 15 χρόνια μετά τις τεκμηριωμένες αδυναμίες του ως προς την προστασία και την εποπτεία της επικοινωνίας reader-controller, ενώ δεν είναι λίγες οι εγκαταστάσεις που παρατηρούμε χρήση ιδιαίτερα ανασφαλών credentials (π.χ. κάρτα proximity 125 kHz). Επιπλέον, η ΙΤ δομή των συστημάτων και η προστασία από κυβερνοεπιθέσεις αποτελούν ακόμη ένα σημείο προσοχής ή/και προβληματισμού.

Σε σημαντικό αριθμό εγκαταστάσεων συναντώνται πόρτες, των οποίων η συμπεριφορά σε διακοπή ρεύματος ή κατάσταση έκτακτης ανάγκης δεν έχει ελεγχθεί επαρκώς ή η ασφαλής έξοδος βασίζεται σε ασαφείς παραδοχές.

Η επιλογή του μηχανισμού κλειδώματος γίνεται αρκετές φορές με κριτήριο την ευκολία εγκατάστασης και όχι τη συνολική λειτουργία της πόρτας. Η εκτεταμένη χρήση ηλεκτρομαγνητών στην Ελλάδα, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ενώ δεν είναι εξ ορισμού λανθασμένη, γίνεται προβληματική όταν δεν έχουν αξιολογηθεί η πυρασφάλεια, η ασφαλής διαφυγή, η εφεδρική τροφοδοσία, η φυσική αντοχή και η επιθυμητή συμπεριφορά σε κάθε πιθανή βλάβη.

Επίσης, δεν φαίνεται να είναι πάντα σαφή τα event που παράγει μια πόρτα με ACS. Door Forced Open (DFO), Door Open Too Long (DOTL), Invalid Access Attempt (IAA), σπάνια θεωρούνται κρίσιμα συμβάντα και ακόμη πιο σπάνια παρακολουθούνται σε πραγματικό χρόνο. Ειδικά τα DFO, τα οποία είναι στην ουσία μια σχεδόν σίγουρη ένδειξη κακόβουλης ενέργειας (σε ένα σωστά σχεδιασμένο και συντηρημένο ACS), μπορεί να εξεταστούν – αν εξεταστούν ποτέ – απολογιστικά, μετά από εβδομάδες ή και μήνες.

Πέρα από τις αστοχίες σε τεχνικό επίπεδο, συναντώ πολύ συχνά σοβαρές ελλείψεις στη διακυβέρνηση των ACS. Συστήματα χωρίς σαφή ιδιοκτήτη, δίχως επαρκείς πολιτικές και διαδικασίες που να εξασφαλίζουν την αποτελεσματική και αποδοτική διαχείρισή τους. Ως αποτέλεσμα, πολλές φορές απαντώνται ζητήματα σχετικά με άτομα που βρίσκονται στην εγκατάσταση χωρίς να έχουν καταγραφεί στο ACS, εργαζόμενους που διατηρούν δικαιώματα που απέκτησαν σε προηγούμενο ρόλο ή κάρτες που δεν ανακλήθηκαν εγκαίρως μετά την αποχώρησή τους, αστοχίες σε audits ανεξάρτητων αρχών, δικαιώματα πρόσβασης δίχως τεκμηριωμένη ανάγκη χρήσης τους, για να αναφέρουμε μόνο μερικά.

Ιδιαίτερη σύγχυση στην Ελλάδα προκαλεί και η προσπάθεια να χρησιμοποιηθεί το ACS ως μηχανισμός της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας. Όταν προσπαθούμε να εξυπηρετήσουμε δύο διαφορετικούς σκοπούς με μία συναλλαγή, χωρίς σαφή σχεδιασμό, αρχιτεκτονική και κανόνες, κινδυνεύουμε να δημιουργήσουμε ένα δύσχρηστο υβρίδιο.

Τέλος, ενώ η συμβολή των ACS στην αποτελεσματική διαχείριση των εκκενώσεων κτιρίων, θα μπορούσε, με τη χρήση της υφιστάμενης τεχνολογίας να αποδειχθεί καθοριστική, περιορίζεται συνήθως στη φυσική εκτύπωση μιας λίστας παρουσιών, η χρήση της οποίας για την επιβεβαίωση απόντων σε ένα σημείο συγκέντρωσης προσωπικού, καθιστά τη διαδικασία ανεπίτρεπτα χρονοβόρα.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Εάν ήθελα να δώσω μια γρήγορη εξήγηση για τους λόγους που συμβαίνουν αυτά στην Ελλάδα, θα διάλεγα το γεγονός πως σημαντικό μέρος της ελληνικής αγοράς εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το ACS ως ένα βοηθητικό ηλεκτρομηχανολογικό σύστημα, του οποίου η αποστολή είναι να …ανοίγει εύκολα πόρτες.

Η συζήτηση σχεδόν πάντα ξεκινά από τον αριθμό των θυρών, των αναγνωστών και των καρτών. Σπανιότερα αρχίζει από τα περιουσιακά στοιχεία, την εκτίμηση κινδύνου, τις ζώνες ασφάλειας και τους κανόνες με τους οποίους μια ταυτότητα αποκτά, μεταβάλλει και χάνει δικαιώματα.

Ταυτόχρονα, η ίδια πόρτα μοιράζεται μεταξύ πολλών ειδικοτήτων. Άλλος την προμηθεύει, άλλος τοποθετεί την κλειδαριά, άλλος τους αυτοματισμούς, το δίκτυο ή το λογισμικό. Η πυρανίχνευση, η αρχιτεκτονική μελέτη και οι οδεύσεις διαφυγής μπορεί να εξετάζονται σε διαφορετικό χρόνο.

Έτσι, παραδίδεται μια τεχνικά «ελεγχόμενη» πόρτα, χωρίς να είναι πάντοτε σαφές ποιος έχει τη συνολική ευθύνη για τη φυσική αντοχή, την ασφαλή έξοδο, τη λειτουργία σε βλάβη και την επιχειρησιακή διαχείρισή της και το ACS γίνεται άθροισμα παραδοτέων και όχι ένα ενιαίο μέτρο ελέγχου.

Η διεθνής πρακτική

Είναι διαφορετικά τα πράγματα στο εξωτερικό; Αρκετά διαφορετικά, στις περισσότερες χώρες της Βορειοδυτικής Ευρώπης και στις Ηνωμένες Πολιτείες, αν και εκεί θα βρούμε κακοσχεδιασμένα και πλημμελώς διαχειριζόμενα συστήματα.

Αυτό συμβαίνει διότι συναντάται πολύ συχνότερα η εφαρμογή ενός σαφέστερου πλαισίου προτύπων, fire and life safety απαιτήσεων, εξειδικευμένων περιφερειακών πορτών (κυρίως κλειδαριών) και σωστά δομημένων διαδικασιών. Υπάρχει επίσης μεγαλύτερη εξοικείωση με το identity lifecycle, τη σύγκλιση Physical Security και IT, τα mobile credentials και τις cloud υπηρεσίες.

Για παράδειγμα, είναι σαφής η στροφή των μελετητών στο ανοικτό πρωτόκολλο OSDP, που μπορεί να εξασφαλίσει την επικοινωνία μεταξύ controller και περιφερειακών, προσφέροντας δυνατότητα εποπτευόμενης και κρυπτογραφημένης επικοινωνίας ή στα mobile credentials, τα οποία λύνουν βασικά ζητήματα διαχείρισης credentials.

Παράλληλα, η διεθνής συζήτηση έχει μετακινηθεί από τη διαχείριση καρτών προς τη διακυβέρνηση ταυτοτήτων. Πολλοί οργανισμοί απαιτούν πλέον μια οργανωμένη διαδικασία παροχής, μεταβολής, ανάκλησης και περιοδικής επανεξέτασης των δικαιωμάτων πρόσβασης και σύνδεσης της φυσικής πρόσβασης με τις διαδικασίες του HR και της κυβερνοασφάλειας.

Η τεχνολογία, λοιπόν, υπάρχει και είναι ώριμη. Αυτό που συχνά λείπει είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα λειτουργήσει.

Τι πρέπει να αλλάξει;

Πρώτα, να σταματήσουμε να αρχίζουμε από την πόρτα. Το έργο πρέπει να ξεκινά από τον κίνδυνο, το asset και την επιχειρησιακή απαίτηση.

Δεύτερον, κάθε ACS χρειάζεται σαφή ιδιοκτήτη, κοινό πλαίσιο ευθυνών μεταξύ Security, IT, Facilities, HR και σωστά δομημένες διαδικασίες. Η έκδοση, η μεταβολή και η ανάκληση δικαιωμάτων πρέπει να αποτελούν κανονική επιχειρησιακή διαδικασία. Όχι ανταλλαγή emails.

Τρίτον, η πόρτα πρέπει να μελετάται ως ενιαίο σύνολο. Φύλλο και κάσα, μηχανισμός κλειδώματος, μηχανισμός επαναφοράς, επαφή, αναγνώστης, controller, τροφοδοσία και emergency release. Η απάντηση στο ερώτημα «τι συμβαίνει αν χαθεί το ρεύμα, το δίκτυο ή ο controller» πρέπει να είναι σχεδιασμένη και δοκιμασμένη.

Τέταρτον, πρέπει να περάσουμε από τη διαχείριση καρτών στη διαχείριση ταυτοτήτων. Role-based δικαιώματα, αρχή του ελάχιστου προνομίου, ημερομηνίες λήξης, περιοδική αναθεώρηση δικαιωμάτων πρόσβασης και σαφείς κανόνες για επισκέπτες και εργολάβους.

Πέμπτον, να χρησιμοποιούμε σύγχρονες και ασφαλείς τεχνολογίες, χωρίς βέβαια να πιστεύουμε ότι η αγορά τους λύνει από μόνη της το πρόβλημα. Ασφαλή credentials, OSDP πρωτόκολλο, δικτυακός διαχωρισμός, ενημερώσεις, backups, audit logs και ελεγχόμενες διασυνδέσεις αποτελούν μερικές αναγκαίες προϋποθέσεις.

Τέλος, η τεκμηρίωση, συντήρηση και κυρίως η εκπαίδευση των χρηστών του ACS, πρέπει να γίνεται με επιμέλεια και πραγματικά αποτελεσματικές διαδικασίες.

Safety: η αδιαπραγμάτευτη απαίτηση

Πριν κλείσω το παρόν άρθρο, θα ήθελα να επανέλθω σε ένα σημαντικό ζήτημα.

Ενώ μπορούμε να συζητήσουμε λύσεις στα παραπάνω ζητήματα, δεν μπορούμε να συζητάμε ακόμη τις απαιτήσεις περί το safety. Το safety απαιτεί την προστασία της ζωής πάνω από κάθε άλλη αρχή. Είναι ενάντια σε κάθε building code στις ανεπτυγμένες χώρες να κλειδώνεις οποιονδήποτε μέσα σε ένα κτίριο (ισχύουν κάποιες εξαιρέσεις, αλλά δεν αλλάζουν την μεγάλη εικόνα). Δυστυχώς, στην Ελλάδα, τα ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία του ACS, δεν αντιμετωπίζονται – τουλάχιστον στο σύνολό τους – αποτελεσματικά από την ελληνική νομοθεσία. Επιπλέον, η περίφημη αρχή περί “authority having jurisdiction”, σχετικά με την καθοδήγηση, γνωμοδότηση και απόλυτη επίλυση των ιδιαιτεροτήτων, δεν εφαρμόζεται, για λόγους που δεν είναι του παρόντος.

Στο συγκεκριμένο ζήτημα του safety, όμως, έχουμε όλοι ευθύνη: οι σύμβουλοι, που πρέπει να καθοδηγούν με γνώση και υπευθυνότητα, οι integrators, που πρέπει να εφαρμόζουν με σύνεση και αποτελεσματικότητα, οι ιδιοκτήτες, που πρέπει να αναρωτιούνται πάντα εάν η λύση είναι ΑΣΦΑΛΗΣ για τους χρήστες και οι χρήστες, που πρέπει να ακολουθούν τις οδηγίες.

Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε εάν σχεδιάζεται ή χειρότερα έχει υλοποιηθεί κάτι που δεν είναι ασφαλές. Αρκεί να αναρωτηθούμε εάν το σύστημα αυτό διασφαλίζει πως όλοι οι ένοικοι έχουν ελεύθερη, ανεμπόδιστη έξοδο από κάθε μέρος του κτιρίου προς τα έξω. Είτε υπάρχει τάση δικτύου ή όχι, είτε λειτουργεί το ACS ή όχι, είτε υπάρχει φωτισμός ή όχι, είτε βγαίνει ένα άτομο ή ταυτόχρονα ο μέγιστος θεωρητικός πληθυσμός, κ.ο.κ.

Ο σωστός σχεδιασμός, για κάθε τύπο πόρτας, περιφερειακού, ανάγκης και απαίτησης είναι ένα αρκετά πολύπλοκο, τεχνικά, ζήτημα.

Ο έλεγχος από την άλλη, όχι. Ας ξεκινήσουμε σήμερα. Όχι αύριο.