Ένοπλη συνοδεία ασφαλείας ανθρωπιστικών αποστολών

Προτεινόμενο επιχειρησιακό σενάριο, διοίκησης ένοπλης συνοδείας ασφαλείας ανθρωπιστικής αποστολής στην περιοχή του Νταρφούρ

Tης Ιφιγένειας Γ. Δεριζιώτη*

Η περιοχή του Νταρφούρ (Δυτικό Σουδάν) χαρακτηριζόμενη από εξαιρετικά υψηλό δείκτη παιδικής θνησιμότητας και συνεχίζει αδιαλείπτως να ψυχορραγεί. Οι ανηλεείς εμφύλιες συγκρούσεις πήραν μορφή γενοκτονικού χαρακτήρα, εναντίον μη μουσουλμάνων..

Επισημαίνεται ότι ο “τεχνητός λιμός” όπως και οι τακτικές αποστέρησης καίριων για την διαβίωση πόρων, αποτελούν μεθοδευμένες στρατηγικές πολέμου. Ως εκ τούτου, σε πλείστες των περιπτώσεων, υπάρχει υψηλή επικινδυνότητα κατά της ακεραιότητας και της ζωής του προσωπικού των ανθρωπιστικών αποστολών, καθώς και του ανθρωπιστικού φορτίου, αλλά και επισφάλεια της διατήρησης της επιχειρησιακής ικανότητας της αποστολής (φυσικής και τεχνολογικής). 

Ο Ρόλος των Ιδιωτικών Εταιρειών Ασφαλείας

Η διασφάλιση της παροχής προστασίας, των ανθρωπιστικών αποστολών, σε ζώνες υψηλού κινδύνου, όπου η εγγύηση προστασίας από τοπικές κρατικές αρχές ή του ΟΗΕ, μπορούν να δημιουργήσουν επιπλοκές, προσανατολίζουν σε παροχή υπηρεσιών προστασίας από Ιδιωτικές Εταιρείες Παροχής Στρατιωτικών Υπηρεσιών Ασφαλείας (Ι.Ε.Π.Σ.Υ.Α ). Οι συγκεκριμένες εταιρείες λειτουργούν υπό εξειδικευμένη αδειοδότηση (αυστηρώς ρυθμισμένη και νομικώς περιορισμένη) παροχής ένοπλης συνοδείας, δεσμευόμενες δεοντολογικά από τις αρχές του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου (Δίκαιο των Ενόπλων Συγκρούσεων – Jus in Bello), όπως αυτές καταγράφονται στις διεθνείς πρωτοβουλίες ρύθμισης: του Εγγράφου του Montreux (The Montreux Document, 2008), του Διεθνούς Κώδικα Δεοντολογίας για τους Παρόχους Ιδιωτικών Υπηρεσιών Ασφαλείας (ICoC – International Code of Conduct, 2010) και εμμέσως, από τις Βασικές Αρχές για τη Χρήση Βίας και Πυροβόλων Όπλων, που υιοθετήθηκαν στην Διάσκεψη της Αβάνας (1990) και οι οποίες ενσωματώνονται εντός του ICoC..

Συνεπώς, ο ρόλος των Ι.Ε.Π.Σ.Υ.Α. αναπτύσσεται, εντός ενός αυστηρού πλαισίου κανόνων, υποστηρίζοντας την ουδετερότητα της φύσης των ανθρωπιστικών αποστολών, λειτουργώντας με βάση τις αρχές της παρουσίας, αποτροπής και αποκλιμάκωσης. Προσηλώνεται στον κεντρικό πυλώνα δράσης που είναι η αυτοπροστασία και η αυτοάμυνα, χωρίς να υπερβαίνει τα όρια των διεθνώς παραδεδεγμένων αρχών, εφαρμόζοντας τα αξιώματα της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, τηρώντας προοδευτική κλιμάκωση και αποκλιμάκωση της βίας, ακολουθώντας τα πρωτόκολλα ένοπλης εμπλοκής σε αναπόφευκτες συνθήκες άδικης και παρούσας επίθεσης ανθρωποκτόνου πρόθεσης.

Επιτελικός Συντονισμός και Ασφάλεια

Ακολουθούν αδρομερώς, οι μείζονες συνιστώσες του κύκλου υπηρεσιών επιτελείου, υποστήριξης επιχειρήσεων και επιμελητείας (logistics), απαραίτητες για την ανάπτυξη και εκτέλεση του master plan παροχής ένοπλης συνοδείας ανθρωπιστικών αποστολών, από τα ασφαλή σημεία εκκίνησης (επιχειρησιακό κέντρο ανεφοδιασμού) έως και τον τελικό προορισμό διανομής της ανθρωπιστικής βοήθειας.

Το επιτελικό σχέδιο απαιτεί επίγνωση της κατάστασης, συνεχή ανάλυση, αξιολόγηση και διαχείριση των κρισιγενών παραγόντων και πληροφοριών, του ευμετάβλητου θεάτρου ανάπτυξης, με την εκπόνηση όλων των απαραίτητων σχεδίων έκτακτης ανάγκης και επιχειρησιακής αναπροσαρμογής (plan – B), καθώς και η διαδραστικότητα (συνεργασία, επικοινωνία, συντονισμός και πειθαρχία) του ιδιωτικού προσωπικού ασφαλείας με τα μέλη της ανθρωπιστικής αποστολής, ώστε να επέλθει το επιθυμητό συνεργατικό αποτέλεσμα χωρίς την οιανδήποτε επαύξηση ρίσκου.

Επιγραμματικά, κρίσιμοι παράμετροι αποτελούν:

• Το ιστορικό του γεωγραφικού συμπλόκου ανάπτυξης της αποστολής.
• Η γνώση των τύπων των τοπικών ανταγωνισμών ισχύος, τόσο σε υλικό όσο και σε ιδεολογικό επίπεδο.
• Η ιδιοσυγκρασία και δημογραφική σύνθεση των τοπικών πληθυσμιακών ομάδων (ανθρωποχώρος).
• Ο γεωμορφότυπος και οι κλιματολογικές συνθήκες (μικροκλίμα) της περιοχής.
• Η χαρτογράφηση, γνώση και αναγνώριση του οδικού δικτύου – Γνώση κρίσιμων δυνητικών σημείων-κόμβων ενέδρας – Εναλλακτικές διαδρομές προσπέλασης ή διαφυγής.
• Η γνώση του εξοπλισμού, του ανθρωπιστικού φορτίου και των υποδομών – Θέματα ασφάλειας safety (ακούσιες ενέργειας, ατυχήματα, φυσικός κίνδυνος) και security (σκόπιμες και κακόβουλες ενέργειες).
• Ο καθημερινός έλεγχος, συντήρηση, αποθήκευση και φύλαξη του εξοπλισμού και των λοιπών μέσων (επιθεώρηση και κατά την έναρξη και κατά τη λήξη της αποστολής).
• Τήρηση κανόνων και οδηγιών ορθής και μη προκλητικής συμπεριφοράς με τον τοπικό πληθυσμό.
• Σύνταξη καθημερινής αναφοράς – Καταγραφή συμβάντων και διερεύνησή των.

Εικόνα: ISS – Institute for Security Studies

Ενοποιημένη Επιχειρησιακή Διοίκηση και Τεχνολογική Υποστήριξη

Κύριος άξονας αποτελεί η σύνθεση του επιχειρησιακού σχεδίου και η ανάπτυξη του τακτικού σχηματισμού πραγμάτωσης δράσης. Ολιστική δηλαδή προσαρμογή της στρατηγικής προσέγγισης με βάση τα δεδομένα τόσο του τρέχοντος γίγνεσθαι, του εν λόγω συμπλόκου, όσο και του εξελισσόμενου τεχνολογικού παράγοντα. Ως κυριότερες παράμετροι αναγράφονται, ακροθιγώς, οι κάτωθι:

• Απαιτείται δικτυοκεντρική προσέγγιση, δηλαδή η αποτελεσματική (όχι απλά επαρκής) διασύνδεση και η εν συνεχεία διαδικτύωση όλων των επιμέρους τακτικών στοιχείων συνοδείας, της εκάστοτε ανθρωπιστικής αποστολής, σε ένα πλήρως ενοποιημένο σύστημα επιχειρησιακής διοίκησης και διαμοιρασμού επιβεβαιωμένης πληροφόρησης, ώστε να αναπτυχθεί, επί των περιστάσεων, η κατάλληλη και υψηλής απόδοσης δράση και επιχειρησιακή ευελιξία – αναπροσαρμογή.
• Σημαντικός πολλαπλασιαστής διασφάλισης ασφάλειας αποτελεί η ορθή εποπτεία και κατανόηση του επιχειρησιακού θεάτρου. Πέραν της γνώσης της γεωμορφολογίας και του επικρατούντος μικροκλίματος, καίριο παράγοντα αποτελεί η αποκωδικοποίηση, μέσω ενημέρωσης, πληροφόρησης και παρατήρησης, του πολιτισμικού, θρησκευτικού, πολιτικού, ιδεολογικού, κοινωνικού και γλωσσικού πλαισίου. Συνεπώς, απαιτείται ορθή αξιολόγηση όλων των συνιστωσών του πεδίου προς μείωση, διαμέσου της διαχείρισης, του ανεξάλειπτου ρίσκου. Προσοχή, κατά την αξιολόγηση, στις παγίδες: α) της προκατάληψης, β) των πεποιθήσεων, γ) του καταναγκασμού της επιβεβαίωσης, δ) της παρανόησης των ερμηνειών, και ε) της σκόπιμης παραπλάνησης (απαιτείται επαλήθευση πληροφοριών μέσω ανεξάρτητων και πολλαπλών πηγών).
• Προσοχή ως προς την απόκριση επί της επιχειρησιακής πίεσης και του κρίσιμου χρονικού περιθωρίου λήψης απόφασης εμπλοκής. Απαιτείται η αυστηρή τήρηση των Κανόνων Χρήσης Βίας (RUF – Rules for the Use of Force), όπως αυτοί καθορίζονται από τις νομικές υποχρεώσεις του Εγγράφου του Montreux και των δεοντολογικών αρχών του Διεθνούς Κώδικα ICoC.
• Αναγκαιότητα μετάβασης επιχειρησιακής αντίληψης από το επονομαζόμενο ‘Boots on the Ground’, δηλαδή τη φυσική παρουσία στο πεδίο, στο ‘Algorithm on the Cloud’, δηλαδή στη ψηφιακή διαχείριση πεδίου, όπου οι διαδικασίας ανάλυσης δεδομένων τελούνται σε απομακρυσμένα του πεδίου υπολογιστικά συστήματα, επιφέροντας μείωση ρίσκου, κόστους και αύξηση ακρίβειας, εξελίσσοντας τις Ι.Ε.Π.Σ.Υ.Α. σε παρόχους τεχνολογικών λύσεων και πληροφοριακής διαχείρισης. Ως εκ τούτου , απαιτείται γνώση και ενσωμάτωση τεχνολογιών αιχμής, οι οποίες λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές επίγνωσης πεδίου σε πραγματικό χρόνο και βελτιστοποίησης επιμελητείας, όπως αυτοματισμοί συστημάτων, βιομετρικές τεχνολογίες, τεχνητή νοημοσύνη (Artificial Intelligence), διαχείριση δεδομένων (Data Analysis) και μη επανδρωμένα οχήματα, ενδεικτικά:
• Συστήματα τεχνολογίας ISR (Intelligence, Surveillance, and Reconnaissance) για συλλογή και παροχή κρίσιμων πληροφοριακών δεδομένων, διαμέσου γεωγραφικής παρακολούθησης και αναγνώρισης στόχων, ενσωματωμένα σε Drones, όπως π.χ. UAVs, UGVs και USVs, τα οποία είναι προσαρμοσμένα στις εξειδικευμένες απαιτήσεις της εκάστοτε αποστολής, από παροχή επιτήρηση έως δυνατότητα τακτικής υποστήριξης.
• Συστήματα διοίκησης, ελέγχου και επικοινωνιών, όπως το ολοκληρωμένο σύστημα επικοινωνιών, πληροφορικής και ασφάλειας C5I (Command, Control, Communications, Computers, Cyber and Intelligence).
• Συστήματα παρακολούθησης, ανίχνευσης, υποκλοπής και ανάλυσης ηλεκτρονικών σημάτων και επικοινωνιών (π.χ. συστήματα SIGINT).
• Συστήματα ασφαλούς κρυπτογραφημένης επικοινωνίας (π.χ. δορυφορικά συστήματα επικοινωνίας SATCOM).
• Συστήματα Κυβερνοασφάλειας και Ηλεκτρονικού Πολέμου, όπως εξειδικευμένο λογισμικό για την προστασία δικτύων κρίσιμων υποδομών και συστημάτων εκπομπής παρεμβολών (Jammers).
• Συστήματα Anti-Drone.
• Radar υψηλής ανάλυσης.
• Χρήση τεχνολογιών IoMT (Internet of Military Things) – Αποτελεί ένα δίκτυο διασυνδεδεμένων αισθητήρων, συστημάτων και μέσων που επικοινωνούν μεταξύ τους σε πραγματικό χρόνο.

Κλείνοντας, να επισημανθεί ξανά πως η παροχή ένοπλης συνοδείας ασφαλείας δρα υποστηρικτικά, ως μέτρο εσχάτης ανάγκης, και δεν υποκαθιστά το ρόλο των ανθρωπιστικών αποστολών.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

 Ανοικτή συνέντευξη με κο. Κυριακάκη Μ. Σπυρίδωνα.

The Montreux Document on Private Military and Security Companies:

https://www.montreuxdocument.org/pdf/document/en.pdf

The International Code of Conduct for Private Security Service Providers:

https://icoca.ch/wp-content/uploads/2024/08/INTERNATIONAL-CODE-OF-CONDUCT_Amended_2024.pdf

Δούκας, Ν. (2025). Βασικές Αρχές Κυβερνοπολέμου και Κυβερνοασφάλειας. Ανοικτές Εκδόσεις Κάλλιπος.

Καραμπελιάς, Γ. (2009). Κοινωνιολογία και Ένοπλες Δυνάμεις – Μια παρεξηγημένη σχέση. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη.

Κυριακάκης, Σ. (2019). Προς Θάλαττα και Μπουκαβού. https://karapanagos.blogspot.com/2019/02/blog-post_87.html

Κυριακάκης, Σ. (2013, 25 Απριλίου). H εξέλιξη των IEΠΥΑ και σε Ι.Ε.Π.Σ.Υ.Α.: Η αναγκαιότητα και οι μεταβολές στη Διεθνή Σκηνή. Security Magazine (τεύχος 44). https://www.securitymanager.gr/h-exelixi-ton-iepya-ke-se-i-e-p-s-y-a-i-anagkeotita-ke-i-metavoles-sti-diethni-skini/

Ιφιγένεια Γ. Δεριζιώτη: ΒΑ: Βαλκανικές, Σλαβικές και Ανατολικές Σπουδές – Πανεπιστήμιο Μακεδονίας | MΑ: Διακυβέρνηση, Ανάπτυξη και Ασφάλεια στη Μεσόγειο (Διπλωματική Εργασία: Η εξέλιξη των πυρηνικών όπλων) – Πανεπιστήμιο Αιγαίου | Συνεχή ακαδημαϊκή επιμόρφωση σε θέματα ασφάλειας, άμυνας και θεωρίας πολέμου | Αρθρογράφος ασφαλείας, για τον χώρο του επαγγελματικού οραματισμού της Διεθνούς Ανώτερης Private Military and Security Industry | Μέλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ).