“Πόλεμος πάντων μὲν πατήρ ἐστι, πάντων δὲ βασιλεύς,

… καὶ τούς μὲν θεούς ἔδειξε τούς δὲ ἀνθρώπους, τούς μὲν δούλους ἐποίησε τοὺς δὲ ἐλευθέρους”…. Μήπως όμως, ο πόλεμος ως μηχανισμός καταστροφής, ενώ δημιουργεί κρίση με θλίψη και ανείπωτο πόνο, λειτουργεί εν τέλει, ως μηχανισμός Επιταχυνόμενης Αλλαγής, αφού δημιουργεί μια νέα κατάσταση Ασφαλείας, σε Διεθνές, Εθνικό, και Επιχειρηματικό επίπεδο;

Δημήτριος Μερτσιωτάκης

Security Consultant

Στην μακρά περίοδο ειρήνης που διανύουν κυρίως οι δυτικές κοινωνίες,  η κυριαρχία του Συβαριτισμού,(1) έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον πόλεμο,. Η χαλάρωση των εως τώρα κοινωνικών θεσμών και η καλοπέραση, έχουν επιφέρει Νωθρότητα και Κοινωνική Αποσύνθεση. Στην πλειονότητά τους, οι σχετικές πολεμικές εμπειρίες υπάρχουν μόνο μέσα από τις οθόνες υπολογιστών, κινηματογράφων και κινητών τηλεφώνων….

Ζούμε με την Ψευδαίσθηση της Ασφάλειας;

Κατά συνέπεια ο πόλεμος μας απασχολεί όχι σαν κομμάτι της δικής μας καθημερινότητας, αλλά σαν μια τηλεοπτική εμπειρία η οποία μας προκαλεί δυσφορία, μόνο λόγω των θεμάτων  που αγγίζουν τις οικονομικές παραμέτρους, και σε δεύτερο χρόνο/σκέψη, πιθανά άλλα ζητήματα, των θεμάτων  ασφαλείας μη εξαιρουμένων. Εχουμε την ψευδαίσθηση, ότι τα πάντα είναι πολύ μακριά από εμάς…. Και φυσικά, όταν οι πολεμικές συρράξεις  τείνουν να μας αγγίξουν, με ποικίλους τρόπους, προκαλούν τρόμο και πανικό. Λογικό. Πόσο όμως προετοιμασμένοι θα πρέπει να είμαστε, για ένα πιθανό σενάριο πολέμου; Γιατί στις διαδικασίες πρόβλεψης ασφάλειας του βίου μας και παρά  την πρόσφατη, εν εξελίξει, Ευρωπαϊκή πολεμική σύρραξη, δεν υπάρχει έστω και σαν μία μακρινή σκέψη η αντιμετώπιση μιας Διεθνούς κρισιγενούς πολεμικής κατάστασης ; Γιατί αποδεχόμαστε ως δεδομένη, την αυταπάτη της μόνιμης ευημερίας; Γιατί καμία ελληνική επιχείρηση ή οργανισμός δεν εφαρμόζει διαδικασίες προόρασης(Foresight) για ένα τέτοιο , όχι και πολύ μακρυνό όπως αποδυκνύεται σενάριο; Με αφορμή τις πρόσφατες πολεμικές εξελίξεις στον Κόλπο, ας δούμε κάποια πράγματα που αφορούν τον πόλεμο, μιας και είναι δεδομένο ότι οι πολεμικές επιχειρήσεις,  δημιουργούν μια Νέα Κατάσταση Ασφαλείας, σε Διεθνές, Εθνικό, και Επιχειρηματικό επίπεδο, με την έννοια του Απεριόριστου Πολέμου(2) να κυριαρχεί! 

Υβριδικές Συγκρούσεις και Καθημερινή Ασυμμετρία Ισχύος

Την έννοια του Απεριόριστου Πολέμου (Unrestricted Warfare)  εξέφρασαν για πρώτη φορά, το 1999 οι Κινέζοι Συνταγματάρχες Qiao Liang & Wang Xiangsui, εκφράζοντας για πρώτη φορά την στρατηγική αντίληψη της χρήσης κάθε δυνατού μέσου, βίαιου ή μη βίαιου, για την επίτευξη πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών, στρατιωτικών, κλπ …στόχων, υποστηρίζοντας ότι η τεχνολογία και η παγκοσμιοποίηση, επιτρέπουν την διεξαγωγή επιχειρήσεων πέρα από το συμβατικό πεδίο της μάχης…. Πολλοί μελετητές(3) ταυτίζουν την έννοια του Απεριόριστου Πολέμου με τον Υβριδικό Πόλεμο, όμως αυτό δεν αποτελεί αντικείμενο της παρούσας αρθρογραφίας. Άποψη του γράφοντος είναι ότι ο Απεριόριστος Πόλεμος διεξάγεται Υβριδικώς και καθημερνά, πρωτίστως στις Αγορές. Δευτερευόντως, με κυρίαρχα στοιχεία την παραπληροφόρηση και τις κυβερνοεπιθέσεις, επιδιώκεται η δημιουργία ψυχολογικής πίεσης, κλίματος φόβου και κοινωνικής πόλωσης, ενώ δια του  Δόγματος ‘’ Σοκ και Δέος ’’ (Shock and Awe)(4) επιχηρείται η επικυριαρχία, εις βάρος των κοινωνιών και των Δημοκρατικών Θεσμών. Αυτό που είναι σίγουρο και ένεκα της καθημερινότητας του Απεριόριστου Πολέμου, είναι ότι το Παγκόσμιο Τοπίο των Απειλών τα τελευταία χρόνια, άλλαξε ριζικά. Στοιχεία για την  μετάλλαξη του Εγκλήματος και των Απειλών στην Ελλάδα, χαρακτηριστικά και προφητικά περιγράφονται στο άρθρο του κου Χατζόβουλου Ν. στο σχετικό άρθρο του τευχ. 120 [*].

Στην πραγματικότητα, η  ρήση του Εφέσειου Σκοτεινού Φιλόσοφου Ηράκλειτου (544-484π.Χ.), ‘’Πόλεμος πάντων μὲν πατήρ ἐστι, πάντων δὲ βασιλεύς …’’  επιβεβαιώνει για μια ακόμη φορά, ότι η σύγκρουση, είναι ένας μηχανισμός Δημιουργίας νέας Τάξης και Ιεραρχίας, αφού Αναδιατάσσει την Ιεραρχία της Ισχύος των Διεθνών Δρώντων. Επειδή η Ιεραρχία δεν είναι ένας στατικός μηχανισμός, η εν λόγω αναδιάταξη συμβαίνει κυρίως, μέσω των διεθνών αγορών, μέσω αλλαγής των  δομών εξουσίας και μέσω αμφισβήτησης  των κοινωνικών εξελικτικών μηχανισμών. Επ’ αυτού, παρατηρείται να προκύπτει μια αλλαγή διατήρησης φάσης, αφού το κοινωνικοπολιτικό σύστημα, άμεσα επηρεάζεται από παράγοντες όπως η λαθρομετανάστευση, η διαταραχή της ανεφοδιαστικής αλυσίδας, κλπ… Επειδή τον τελευταίο καιρό γίνεται πολύς λόγος για την διαταραχή της εφοδιαστικής αλυσίδας, θα αναφέρω ότι, αυτή αποτελεί το κύριο αίτιο της ευημερίας των Κοινωνιών, αφού διασφαλίζει την πρόσβαση σε αγαθά με κόστος σχετικά ανεκτό και ανταγωνιστικό.

Κρίσιμες Υποδομές στο Επίκεντρο της Νέας Σύγκρουσης

Ο πόλεμος, λειτουργώντας ως καταλύτης, δια της ταχύτατης εφαρμογής των τεχνολογικών, πρωτίστως στρατιωτικών θεωριών, των τμημάτων Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D) Οργανισμών και Επιχειρήσεων, προς την πράξη. Με αυτό τον τρόπο, επιβάλλει την επιταχυνόμενη τεχνολογική διάρρηξη(Disruption Innovation)(5), ως επαναστατική αλλαγή, διαταράσσοντας πλήρως την κανονικότητα της αγοράς, δημιουργώντας νέους οικονομικούς συσχετισμούς. Η ταχύτατη αλλαγή δεδομένων και η εξελισσόμενη διαταραχή του Επενδυτικού Αφηγήματος, επιφέρουν κοινωνική Αναστάτωση, δημιουργώντας κρίση νομιμοποίησης στην κορυφή της ιεραρχίας, η οποία, αφού δεν μπορεί να παρέχει Ασφάλεια και Ευημερία(6),  καταρρέει. Νέοι στρατηγικοί συσχετισμοί αναδεικνύονται (Balancing), νέοι πόλοι ισχύος με διαφορετικά πρότυπα εμφανίζονται, καθώς η  ισορροπία του κόσμου προσπαθεί να διατηρηθεί μέσα από τον συναγωνισμό/ανταγωνισμό των αντιθέτων! Και αίφνης, τα ζητήματα ασφαλείας που εως πρότινος υπήρχαν σε λήθαργο, σε τριτοτέταρτη μοίρα θα έλεγα, αναδύονται στην επιφάνεια, ανατροφοδοτούμενα από την ίδια την κρίση, συνεπεία ίσως, του καθημερινώς εν διεξαγωγή Απεριόριστου Πολέμου.

Disruption Innovation… Η Ανατρεπτική Τεχνολογία ή Καινοτομία, θεωρούνται πλέον ως Όπλα Μαζικής Αναστάτωσης και Περισπασμού, αφού κλονίζουν την πίστη των πολτών στις εως τώρα κοινωνικές Υπηρεσίες και στις Υποδομές. [**]

Αυτό συμβαίνει, γιατί ο πόλεμος επιφέρει αλλαγές σε πεδία που εως πρότινος θεωρούνταν ασφαλή. Ο διαρκής αγώνας των Διεθνών Δρώντων για εξασφάλιση αδιάλειπτης παροχής Ενέργειας,  με τις υποδομές να βρίσκονται στην κορυφή των στόχων, οι ισχυροί, έχοντας το προνόμιο της επιλογής του πρώτου πλήγματος διαμορφώνουν και επιταχύνουν τις εξελίξεις κατά το δοκούν. Οι λιγότερο ισχυροί, ακολουθούν αγκομαχώντας, αναπροσαρμόζοντας τακτικές και πολιτικές, προσπαθώντας να υποστούν τις λιγότερες συνέπειες. Βλέπετε, οι αδηφάγες ενεργειακά Νέες Τεχνολογίες και η Τεχνητή Νοημοσύνη(ΑΙ), απαιτούν τεράστια ποσά Ενεργειακών πόρων. Η ευαλωτότητα των ενεργειακών δικτύων μεταφοράς, τροφοδοσίας και επικοινωνιών, απαιτεί ολιστική προσέγγιση ασφαλείας, αναφορικά με τον τρόπο προστασίας των υποδομών, των δεδομένων και των δικτύων τους.  Κρίνεται σκόπιμο να αναφέρω ότι πρέπει να λαμβάνονται ειδικά μέτρα ασφαλείας Safety & Security, για το εργαζόμενο προσωπικό, μιας και πλήγματα σε τέτοιου είδους κρίσιμων υποδομών , σε συνδυασμό με απώλειες εξειδικευμένου προσωπικού, επηρεάζουν οικονομικά δεδομένα και απειλούν Εθνικές Κυριαρχίες….

 Η Πληροφορία ως Πεδίο Μάχης

Στο σύνθετο περιβάλλον του καθημερινώς διαδραματιζόμενου Απεριόριστου Πολέμου, κομβικό ρόλο διαδραματίζει το ζήτημα των πληροφοριών, η Ασφάλεια των πληροφοριών δηλαδή, σε Διεθνές, Εθνικό και Εταιρικό επίπεδο.  Η Πληροφορία και η Παραπληροφόρηση(Disinformation), αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, αφού δύναται να καθορίζουν την έκβαση των πολεμικών αναμετρήσεων με τα δίκτυα συλλογής πληροφοριών, να διαδραματίζουν τον κύριο ρόλο, βασιζόμενα σε δυο πυλώνες. Είτε από Ηλεκτρονικές/ Διαδικτυακές πηγές(OSINT/AI), είτε από Ανθρώπινες πηγές(HUMINT). Η διαδικασία αξιολόγησης της πηγής, η ανάλυση των δεδομένων από ενδεχόμενη Κακόβουλη Σκοπιμότητα Διαρροής εως την τελική σύνθεση της πληροφορίας(Intelligence Evaluation) παραμένει στο επίκεντρο, μιας και τίποτα δεν γίνεται τυχαία….

Κατά συνέπεια, νέες, διαφορετικές  μορφές και διαφορετικά πεδία ασφαλείας εμφανίζονται, με το έγκλημα, έχοντας τρομερή προσαρμοστικότητα, να αναδιατάσσει επιλογές και τρόπους δράσεις(modus operandi) …. Ο πόλεμος ως μηχανισμός καταστροφής, ενώ δημιουργεί κρίση, με θλίψη και ανείπωτο πόνο, λειτουργεί εν τέλει ως μηχανισμός Αλλαγής και Επιτάχυνσης (7). Η αβεβαιότητα που προκαλεί η ανατροπή της ανεφοδιαστικής αλυσίδας, αναδεικνύει κλάδους όπως η Άμυνα, η Ενέργεια,  οι Τηλεπικοινωνίες, και κυρίως η Ασφάλεια, στο επίκεντρο…

«Μήπως η Ειρήνη Είναι το Διάλειμμα;»

Αλήθεια, ο πόλεμος είναι μια μικρή περίοδος ανάμεσα σε μεγαλύτερες περιόδους ειρήνης, ή το ανάστροφο; Ιστορικά και ιδιαιτέρως η ελληνιστική περίοδος(8),   ήταν η περίοδος όπου η ειρήνη, ήταν το σύντομο διάστημα μεταξύ των συνεχών πολεμικών επιχειρήσεων(9).   Κατά κάποιο τρόπο, εάν αναλογισθούμε τι ακριβώς συμβαίνει στον πλανήτη μας και σύμφωνα με το Ινστιτούτο Έρευνας για την Ειρήνη στο Όσλο (Prio), τα τελευταία τρία  χρόνια, ήταν τα πιο βίαια των τελευταίων τριάντα  ετών (10), αφού κατεγράφησαν οι περισσότεροι θάνατοι λόγω συγκρούσεων από ότι τα υπόλοιπα   χρόνια (11)!

Όμως, οι πολεμικές επιχειρήσεις, επηρεάζουν  ταυτοχρόνως, την εύρυθμη λειτουργία των Δημοκρατικών Πολιτευμάτων, αφού, η διαταραχή της ανεφοδιαστικής αλυσίδας, συνεπικουρουμένη των ακραίων περιβαλλοντικών δεδομένων και των βεβαρυμμένων τιμών των αγαθών που διαμορφώνει ο ενεργειακός εξτρεμισμός, δημιουργούν ακραία επίπεδα ανισότητας και αβεβαιότητας. Οδηγούν ανθρώπους στην μετανάστευση, με ότι αυτό συνεπάγεται για τους κατά τόπους κοινωνικοπολιτικούς και θρησκευτικούς ιστούς, αφού εύκολα το έγκλημα και η ριζοσπαστικοποίησή του, υπονομεύουν την σύνθεση των κοινωνιών…

Η αντιμετώπιση της Υβριδοποίησης των απειλών, ως εξελικτικό προϊόν του εγκλήματος,  απαιτεί εξαιρετικό δίκτυο Πληροφοριών, προσβασιμότητα σε πηγές Χρηματοδότησης και Ενέργειας, καθώς και χρήση Συστημάτων Ασφαλείας, ελέγχου πρόσβασης, δεδομένων, Sovereign Cloud σε συνδυασμό με την οδηγία NIS2, CyberResillience Act, AI και Edge Computing.

Αναφορικά με τα Εθνικά  ζητήματα ασφαλείας που στο άμεσο μέλλον θα αγγίξουν την πατρίδα μας, έχουν πλέον ωριμάσει οι συνθήκες για την Νέα Ελληνική Ένοπλη Λεγεώνα των Ξένων, ακριβώς επειδή όπως αναφέρει ο αρθρογράφος Σπυρίδων Κυριακάκης, ‘’η Ελλάδα ως ‘’Υπολογίσιμη Οντότητα’’,  στα Επιλεγόμενα του άρθρου του(12), σχολιάζει: ‘’ … ο πόλεμος είναι ολέθριος’’. Επ’ αυτού όμως θα επανέλθω αναλυτικά σε επόμενη αρθρογραφία μου, σχολιάζοντας τυπικά ότι, Τμήματα της Ελληνικής Ένοπλης Λεγεώνας των Ξένων, θα μπορούν να συνδράμουν Διεθνώς, στα πρότυπα συμμετοχής των Ελληνικών Ε.Δ.,  και με το μοντέλο Αιτήματος Συνδρομής, σε περίπτωση κρισιγενών ζητημάτων, της Πολιτικής Προστασίας μη εξαιρουμένων, ακόμη και σε Εμπόλεμες Ζώνες, ως Ομάδες ER (Emergency Responce),  Διάσωσης και Διαφυγής (CSAR) κλπ… Μια τέτοια Ισχυρή Ένοπλη Μονάδα, θα ισχυροποιούσε Διεθνώς την πατρίδα μας, στο Παγκόσμιο στερέωμα Ασφαλείας,  κυρίως όμως θα υπενθυμίζει, ότι: ‘’η Λογική του Ισχυρότερου είναι η καλύτερη…’’(13).

Στο σύγχρονο, ραγδαίως ανακατατασσόμενο γεωπολιτικό και περιβαλλοντικό γίγνεσθαι, τα σύγχρονα ζητήματα ασφαλείας απαιτούν Αναστοχασμό και Επικαιροποίηση από Έθνη, Κράτη, Οργανισμούς και Επιχειρήσεις.  Δυστυχώς όμως, σύμφωνα με τον Νομπελίστα Milton  Friedman, ‘’ μόνο η αντιληπτή ή η πραγματική κρίση μπορεί να επιφέρει την πραγματική αλλαγή’’(14). Όμως το βασικό στοιχείο κατά τον ίδιο, δεν είναι η ίδια η κρίση (ή απειλή) αυτή καθ’ αυτή, αλλά η διαθεσιμότητα των ιδεών και οι εναλλακτικές λύσεις τη στιγμή της κρίσης….

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ / ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

Clayton Christensen: ‘’The Innovators Dilemma: When new technologies Cause Great Firms to Fail ‘’

Qiao Liang & Wand Xiangsui, https://istos.net.gr/wp-content/uploads/2025/11 (PDF)

[*] Χατζόβουλος Ν. Τευχ. 120,  https://www.securitymanager.gr/i–metallaxi–tou–egklimatos–kai–ton–apeilon–se–schesi–me–ta–klassika–montela–asfaleias–stin–ellada/

[**]Susan W. Brenner 2007. ‘’At Light Speed: Attribution and Response to Cybercrime/ Terrorism/Warfare ‘’

Milton  Friedman (1912-2006), Η Σχολή του Σικάγου και η απόλυτη ικανότητα αυτορρύθμισης της αγοράς, και το βραβείο Νόμπελ των Οικονομικών Επιστημών το 1976 για την Νομισματική Θεωρεία και την πολυπλοκότητα των οικονομικών πολιτικών σταθεροποίησης.

• Συβαριτισμός : Ο υπερβολικά τριφηλός βίος, οδηγεί σε μια κατάσταση κατά την οποία κάποιος αρέσκεται σε υλικές και μόνο απολαύσεις. Συνοδεύεται συνήθως από πράξεις ή σκέψεις Αβδηριτισμού, ως έκφραση ανόητης επίδειξης και ματαιοδοξίας. https://el.wiktionary.org/wiki/  https://vimasaronikou.wordpress.com/2017/10/22/
• Απεριόριστος Πόλεμος (Unrestricted Warfare) https://en.wikipedia.org/wiki/Unrestricted_Warfare
• https://kedisa.gr/wp-content/uploads/2023/01/ergasia-no-86-Konstantes-Androni.pdf
• ‘’Shock and Awe’’ 1996, Harlan K. Ullman & James P. Wade, ‘’The Shock Doctrine’’, 2007 Naomi Klein
• Ο όρος Τεχνολογική Διάρρηξη, αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 1995, από τον καθηγητή του Harvard Clayton Christensen, στο άρθρο του με τίτλο ‘’Disruptive Technologies: Catching the Wave’’.
• Περί του θέματος έχω αναφερθεί σχετικώς στο άρθρο με τίτλο ‘’Ευημερία και Ασφάλεια’’ , Τευχ.118, https://www.securitymanager.gr/evimeria-kai-asfaleia/
• Κώστας Στούπας, https://www.liberal.gr/arthrografoi/kostas-stoypas https://www.liberal.gr/blackbox/o-polemos-san-eykairia
• Ελληνιστική Περίοδος, επικράτησε να ονομάζεται η ιστορική περίοδοςπου ορίζεται από τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου το 323 π.Χ. μέχρι τη ναυμαχία στο Άκτιο το 31π.χ. https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek
• Άγγελος Χανιώτης https://mathesis.cup.gr/assets/courseware/
• The Peace Research Institute Oslo (PRIO)
• Η Siri Aas Rustad , επικεφαλής ερευνών ενόπλων συγκρούσεων της PRIO αναφέρει: ΄’η βία ποτέ δεν ήταν τόσο οξυμμένη, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου’’ https://www.huffingtonpost.gr/diethnes/
• Σπυρίδων Κυριακάκης, Τευχ. 119, ‘’Ελληνική Άοπλη Λεγεώνα των Ξένων’’ https://www.securitymanager.gr/elliniki-aopli-legeona-ton-xenon/
• Jean de La Fontaine, (1621-1695), ‘’Ο Λύκος και το Αρνάκι’’
• Milton Friedman, Capitalism and Freedom, 1982