Η τέχνη της ασφάλειας των μουσείων

  Η πρωτόγνωρη διάρρηξη και κλοπή των πολύτιμων εκθεμάτων στο Μουσείου του Λούβρου έφερε στην κορυφή της ατζέντας των συζητήσεων ένα κρίσιμο θέμα. Πως μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις απειλές που αντιμετωπίζουν τα μουσεία σήμερα; Ποιοι είναι πιθανοί κίνδυνοι και τι μέτρα οφείλουμε να πάρουμε για την αποτελεσματική αντιμετώπιση τους.

Του Αριστοτέλη Λυμπερόπουλου

 Μόλις 7 λεπτά της ώρας  λεφτά χρειάστηκαν σύμφωνα με τις πληροφορίες και το αστυνομικό ρεπορτάζ, οι τέσσερις διαρρήκτες που πιθανολογείται ότι συμμετείχαν στη μεγάλη ληστεία που έγινε στα μέσα Οκτωβρίου στο μουσείο του Λούβρου. Όταν χρειάζεται τόσο λίγο χρονικό διάστημα για να ολοκληρωθεί με επιτυχία μια τόσο μεγάλη διάρρηξη στο ίσως καλύτερα φυλασσόμενο μουσείο του κόσμου, τότε εύκολα αντιλαμβανόμαστε πόσο ευάλωτοι είναι οι συγκεκριμένοι χώροι. Αν επίσης, αναλογιστούμε τη σημασία των εκθεμάτων που εκτίθενται ή είναι αποθηκευμένα σε αυτούς τους χώρους όχι μόνο από υλικής αλλά και από καλλιτεχνικής και συναισθηματικής πολλές φορές πλευράς τότε η σημασία της αποτελεσματικής φύλαξης αναδεικνύεται ως πρώτη προτεραιότητα.

Τα μουσεία αποτελούν την κιβωτό με την οποία διασφαλίζεται η πολιτιστική συνέχεια του ανθρώπινου είδους. Ανεξάρτητα από την υλική αξία των εκθεμάτων – η οποία πολλές φορές είναι τεράστια-  υπάρχει ένα σημαντικό στοιχείο που σχετίζεται με την καλλιτεχνική αξία ή και τη συναισθηματική αξία των εκθεμάτων και το οποίο δεν μπορεί να αποτιμηθεί με οικονομικούς όρους. Όλα αυτά οδηγούν σε ένα και μόνο συμπέρασμα: Ότι η φυσική ασφάλεια στα μουσεία αποτελεί μια πολύ σημαντική προτεραιότητα για τις διοικήσεις των οργανισμών αλλά και για τις εποπτεύουσες αρχές που συνήθως είναι τα Υπουργεία Πολιτισμού όταν αναφερόμαστε σε δημόσια μουσεία.

Ακόμα, όμως και σε ιδιωτικούς οργανισμούς επειδή ακριβώς αναφερόμαστε σε αντικείμενα που συνθέτουν την πολιτιστική κληρονομιά των λαών θα πρέπει να υπάρχει έλεγχος των κυβερνητικών φορέων για την επίτευξη ενός επιθυμητού επίπεδου προστασίας των εκθεμάτων όπως ακριβώς κάνουν και με άλλες πτυχές που αφορούν τη λειτουργία ενός ιδιωτικού οργανισμούς ανάμεσα στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η σωστή οικονομική λειτουργία του, ή η ελαχιστοποίηση ατυχημάτων για τους επισκέπτες ή και τους εργαζόμενους δηλαδή η ασφάλεια (όχι από την πλευρά της φυσικής ασφάλειας) και υγιεινή. Παραδείγματος χάρη, στα μουσεία ως χώροι που εμπίπτουν στη νομοθεσία των χώρων συγκέντρωσης κοινού θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές που θέτει η νομοθεσία για αυτούς τους χώρους. Το ίδιο λοιπόν, θα πρέπει και ανεξαρτήτως του ιδιοκτησιακού τους χαρακτήρα (δημόσιου ή ιδιωτικού) να συμβαίνει και για τα μέτρα θωράκισης τους απέναντι σε κακόβουλες ενέργειες

Οι απειλές

Τα μουσεία αντιμετωπίζουν πολλούς και διάφορους κινδύνους. Μπορεί οι κλοπές να φαίνονται ως ο πιο σημαντικός κίνδυνος αλλά ελλοχεύουν και πολλοί άλλοι κίνδυνοι. Η απειλή του βανδαλισμού είναι εξίσου σημαντική. Πολλές φορές έχουμε μάθει για προσπάθειες βανδαλισμού σημαντικών εκθεμάτων οι οποίες άλλοτε δυστυχώς είχαν επιτυχή κατάληξη και άλλοτε ευτυχώς για τα εκθέματα οι δράστες δεν μπόρεσαν να πετύχουν το σκοπό τους. Πολλές φορές όμως και αυτό πρέπει να αναδεικνύεται ο βανδαλισμός δεν γίνεται εσκεμμένα με σκοπό την καταστροφή των εκθεμάτων αλλά ακούσια από άγνοια ή και αβλεψία των επισκεπτών. Χωρίς φυσικά αυτό να δικαιολογεί στο ελάχιστο τις πράξεις τους.

Είναι πολύ πρόσφατο το περιστατικό στο μουσείο Palazzo Maffei στη Βερόνα της Ιταλίας όπου ένα ζευγάρι επισκεπτών αποφάσισε να φωτογραφηθεί μαζί με ένα εύθραυστο έργο τέχνης. Πρόκειται για το έργο με τίτλο Van Gogh Chair του Ιταλού καλλιτέχνη Nicola Bolla, που αποτελεί αναφορά στο έργο Van Gogh’s Chair του Vincent van Gogh. Το συγκεκριμένο έργο είναι μια καρέκλα καλυμμένη με εκατοντάδες κρύσταλλα Swarovski, και προφανώς είναι μια κατασκευή που θεωρείται πολύ ευαίσθητη. Οι δύο επισκέπτες περίμεναν να φύγει ή να απομακρυνθεί ο φύλακας της αίθουσας για να φωτογραφηθούν με το έργο και ο άνδρας κάθισε στην καρέκλα για τη φωτογραφία, η καρέκλα υποχώρησε και κατέρρευσε εν μέρει κάτω από το βάρος του. Μετά το συμβάν, οι επισκέπτες εγκατέλειψαν τον χώρο χωρίς να ενημερώσουν το προσωπικό. Το περιστατικό συνέβη τον Απρίλιο, αλλά δημοσιοποιήθηκε από το μουσείο τον Ιούνιο του 2025.

Αυτό το περιστατικό όπως άλλωστε το περιστατικό της κλοπής στο μουσείο του Λούβρου αποτελεί όπως προαναφέραμε μια αλυσίδα περιστατικών που θέτουν σε μεγάλο κίνδυνο τα εκθέματα που βρίσκονται στους χώρους των μουσείων. Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε σε αυτή την αλυσίδα και πολλά άλλα περιστατικά, τα σημαντικότερα των οποίων παρατίθενται και στη συνέχεια ώστε να έχουμε ακριβή γνώση των απειλών που αντιμετωπίζουν τα εκθέματα στα μουσεία. Γιατί τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί αρκετά περιστατικά σε μουσεία που αναδεικνύουν πόσο εύκολα μπορεί να κινδυνεύσει ένα έργο τέχνης, είτε από απροσεξία, είτε από επίδειξη, είτε και από στοχευμένη βία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως σε ένα μουσείο της Ρωσίας, μια επισκέπτρια έπεσε πάνω σε προθήκη και προκάλεσε ζημιά σε έργο του Σαλβαδόρ Νταλί, ενώ στην Ταϊβάν ένα παιδί σκόνταψε και έσκισε πίνακα αξίας 1,5 εκατομμυρίου δολαρίων.

Αντίστοιχα, στην έκθεση 14th Factory στο Λος Άντζελες, μια επισκέπτρια που προσπάθησε να βγάλει selfie έριξε κατά λάθος μια βάση και προκάλεσε αλυσιδωτή πτώση δώδεκα γλυπτών, προκαλώντας ζημιές εκατοντάδων χιλιάδων δολαρίων.

Παρόμοια  απροσεξία εμφανίστηκε και στην Ιταλία, όπου άνδρας ανέβηκε πάνω σε άγαλμα του 19ου αιώνα για φωτογραφία και έσπασε δύο δάχτυλα του γλυπτού. Σε άλλο περιστατικό στη Ρώμη, επισκέπτης εξοργισμένος με το προσωπικό έσπρωξε δύο αρχαία αγάλματα στο Βατικανό, προκαλώντας σοβαρή καταστροφή.

Πέρα από τα ατυχήματα, υπάρχουν και πιο οργανωμένες απειλές: ένοπλοι ληστές έκλεψαν το 2004 τη Κραυγή του Μουνκ και το 2002 δύο πίνακες του Βαν Γκογκ εξαφανίστηκαν από το ομώνυμο μουσείο στο Άμστερνταμ, για να βρεθούν πολλά χρόνια αργότερα.

Πιο πρόσφατα σε αυτή την αλυσίδα προστίθενται επίσης οι πρόσφατες δράσεις ακτιβιστών για το κλίμα, οι οποίοι πέταξαν μπογιές ή τρόφιμα σε προστατευμένα έργα, όπως σε πίνακες του Μονέ, του Βαν Γκογκ και του Βερμέερ – αν και οι ζημιές περιορίστηκαν κυρίως σε τζάμια και κορνίζες. Όλα αυτά τα περιστατικά δείχνουν ξεκάθαρα ότι οι χώροι τέχνης αντιμετωπίζουν πολυδιάστατους κινδύνους, που απαιτούν ισχυρότερη φύλαξη αλλά και μεγαλύτερη υπευθυνότητα από το κοινό.

Και φυσικά στη χώρα μας την 9η Ιανουαρίου 2012, άγνωστοι μπήκαν στη Εθνική Πινακοθήκη και έκλεψαν τρεις πίνακες, ανάμεσά τους τον Picasso «Head of a Woman» και έναν πίνακα του Piet Mondrian. Η κλοπή ολοκληρώθηκε σε λίγα λεπτά. Ο πίνακας του Picasso είναι ένα έργο που ο ίδιος είχε χαρίσει στην Ελλάδα ως φόρο τιμής στο λαό της μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι ελληνικές αρχές ανακάλυψαν και ανέκτησαν τους πίνακες περίπου εννέα χρόνια αργότερα (το 2021), μετά από εκτεταμένη αστυνομική έρευνα.

Λειτουργία & ασφάλεια

Το μεγάλο ερώτημα λοιπόν είναι πως θα επιτευχθεί ο στόχος για απρόσκοπτη λειτουργία των μουσείων σε συνδυασμό με αυξημένα επίπεδα ασφάλειας. Διότι αυτό που πρέπει να έχουμε πάντα υπόψη είναι ότι τα μουσεία οφείλουν να παρέχουν όσο το δυνατό μεγαλύτερη ελευθερία και ευελιξία στους επισκέπτες τους. Αυτός είναι ο στόχος που τα εκθέματα άλλωστε υπάρχουν σε ανοιχτές εκθέσεις που είναι προσβάσιμες στο ευρύ κοινό. Σε αντίθετη περίπτωση θα φυλάσσονταν σε ιδιωτικές εκθέσεις κλειστές στο κοινό. Όμως, έτσι θα χανόνταν η συνέχεια της πολιτιστικής κληρονομιάς που πρέπει να μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.

Έχουμε λοιπόν τις αντικρουόμενες απαιτήσεις της αυξημένες ασφάλειας με την ελευθερία στην πρόσβαση. Αυτό είναι η μεγάλη πρόκληση στην οποία πρέπει να απαντήσουν οι επικεφαλής των οργανισμών που διαχειρίζονται τα μουσεία αλλά και οι υπεύθυνοι ασφάλειας. Όμως οι προκλήσεις δεν σταματούν μόνο εδώ. Τα μουσεία και ως κτίρια δεν αποτελούν τους ευκολότερους χώρους για φύλαξη. Όλοι μας έχουμε βρεθεί σε χώρους μουσείων και έχουμε αντιληφθεί το μέγεθος αλλά και την πολυπλοκότητα αυτών των κτιρίων. Μεγάλοι χώροι τόσο σε έκταση αλλά συνήθως και σε ύψος, πολλά και μεγάλα ανοίγματα για να μπαίνει το φυσικό φως, μεγάλος αριθμός δωματίων κατανεμημένων σε πολλά επίπεδα -τις περισσότερες φορές υπάρχουν και υπόγειοι χώροι για ακόμα μεγαλύτερη πολυπλοκότητα –  δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα σε ότι αφορά τα θέματα ασφάλειας και μια πολύ δύσκολη άσκηση για επίλυση.

Οι υπεύθυνοι του σχεδιασμού του συστήματος ασφάλειας θα πρέπει λοιπόν να λάβουν όλες αυτές τις παραμέτρους υπόψη τους πριν προτείνουν ένα σχέδιο ασφάλειας που θα θωρακίζει την εγκατάσταση αλλά παράλληλα θα επιτρέπει και την απρόσκοπτη κίνηση των επισκεπτών.

Σε αντίθεση επίσης με άλλα κτίρια όπου ένα σημαντικό ποσοστό όσων κινούνται είναι μόνιμοι εργαζόμενοι όπως πανεπιστήμια, δημόσιες υπηρεσίες, ιδιωτικοί οργανισμοί ή ακόμα και νοσοκομεία, στα μουσεία είναι πολύ μικρό το ποσοστό των μόνιμων εργαζομένων σε σχέση με τους παροδικούς επισκέπτες. Οπότε αυτό δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο την προσπάθεια των υπευθύνων να δημιουργήσουν ένα αποτελεσματικό σχέδιο ασφάλειας.  Έρχονται λοιπόν απέναντι σε ένα πολύπλοκο παζλ για επίλυση με πολλαπλές και αντικρουόμενες παραμέτρους. Για να το επιλύσουν λοιπόν θα πρέπει να το αποσυνθέσουν σε μικρότερες ενότητες και να εστιάσουν σε κάθε μια από αυτές.

Το πρώτο βασικό βήμα είναι η πλήρης χαρτογράφηση του κτιρίου και ο εντοπισμός των ευάλωτων σημείων του.  Ενώ στη συνέχεια θα πρέπει να εξετάσουν την κρισιμότητα των εκθεμάτων καθώς προφανώς δεν έχουν όλα την ίδια αξία, την ροή που ακολουθούν οι επισκέπτες, τα πιθανά κρυφά σημεία που δεν καλύπτονται από κάμερες αλλά και την αξιοπιστία των ηλεκτρονικών συστημάτων αλλά και των πληροφοριακών συστημάτων. Πολλές φορές, οι κακόβουλες ενέργειες ξεκινούν από μια παραβίαση των ηλεκτρονικών συστημάτων στα οποία πολλές φορές δεν δίνεται η ανάλογη προσοχή.

Τέλος, θα πρέπει να αξιολογείται και το προσωπικό των μουσείων καθώς έχει διαπιστωθεί ότι σε αρκετές παραβιάσεις έχουν υπάρξει και περιστατικά συνεργασίας από τους εργαζόμενου. Πάντα, οι απειλές εκ των έσω είναι οι επικίνδυνες διότι είναι δύσκολο να αποκαλυφθούν εγκαίρως ενώ έχουν και μεγάλη γνώση των εγκαταστάσεων και άρα και των ευάλωτων σημείων μια εγκατάστασης.

Αφού λοιπόν χαρτογραφηθούν και αποτυπωθούν όλες οι παραπάνω παράμετροι, μπορούμε στη συνέχεια να προχωρήσουν στο επόμενο βήμα το οποίο δεν είναι άλλο από την υλοποίηση εκείνων των μέτρων που θα επιτρέπουν την ελαχιστοποίηση των κινδύνων. Σε ότι αφορά τα μέτρα είναι πολύ σημαντική η συνδυασμένη χρήση τεχνολογικών λύσεων και συμβατικών φυσικών μέτρων.

Συνδυασμός τεχνολογίας και φυσικής ασφάλειας

Όπως έχει αναφερθεί πολλές φορές από τις σελίδες του Security Manager η τεχνολογία με την εξέλιξη της προσφέρει πολλές και ποικίλες λύσεις στο πεδίο της ασφάλειας. Αυτές οι λύσεις έχουν συζητηθεί επανειλημμένα και προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα για όλες τις κατηγορίες των εγκαταστάσεων. Τα μουσεία δεν θα μπορούσαν να αποτελούν εξαίρεση. Αλλά και από την άλλη πλευρά, τα συμβατικά φυσικά μέτρα ασφάλειας είναι εξίσου σημαντικό να χρησιμοποιούνται και δεν θα πρέπει να παραγνωρίζεται η σημασία τους ακόμα και σήμερα όπου η τεχνολογία έχει κάνει άλματα.

Σε ότι αφορά τα ηλεκτρονικά μέσα ασφάλειας και σε ότι αφορά την ασφάλεια των μουσείων κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι πρωταρχικό ρόλο μπορούν να παίξουν τα σύγχρονα συστήματα επιτήρησης. Ειδικά τα συστήματα που βασίζονται στην τεχνολογία IP με τις δυνατότητες video analytics είναι πλέον απαραίτητα σε κάθε μουσειακή εγκατάσταση. Ειδικά, τα τελευταία έτη όπου οι τιμές έχουν μειωθεί σημαντικά θα πρέπει να αποτελούν το βασικό άξονα για την αναβάθμιση του συστήματος ασφάλειας των μουσείων. Η χρήση τους είναι πολλαπλή: Μπορούν να εντοπίζουν έγκαιρα προσπάθειες παραβιάσης και να ενεργοποιούν τις διαδικασίες αποτροπής, Παράλληλα, όμως μπορούν με τα στοιχεία τεχνητής νοημοσύνης που διαθέτουν να εντοπίζουν και αυτούς τους πιθανούς για διάπραξη βανδαλισμών είτε εκούσια είτε ακούσια. Οπότε, αν κατά την ώρα λειτουργίας του μουσείου, το σύστημα επιτήρησης εντοπίσει έναν επισκέπτη να πλησιάζει υπερβολικά κοντά σε ένα έκθεμα τότε θα ενεργοποιούνται όλες οι προβλεπόμενες δικλείδες ασφαλείας. Αλλά όμως ο ρόλος του συστήματος επιτήρησης δεν θα περιορίζεται μόνο στην έγκαιρη πρόγνωση αυτών των περιστατικών.

Παράλληλα, θα μπορεί να λειτουργεί ως ένα εργαλείο διαχείρισης της ροής των επισκεπτών. Όταν σε κάποιο χώρο διαπιστώνεται υπερβολικά μεγάλη ροή τότε μέσω του συστήματος επιτήρησης θα μπορούν να ενημερώνονται οι υπεύθυνοι και να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για την αποσυμφόρηση των χώρων. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι χώροι με πολύ μεγάλη συγκέντρωση κοινού μπορούν να οδηγήσουν είτε σε κάποιο ατύχημα αλλά ακόμα και σε αθέλητη ζημιά σε ένα έκθεμα.

Πολύ σημαντικό ρόλο στην ασφάλεια των μουσείων και των εκθεμάτων μπορούν να επιτελέσουν και τα συστήματα συναγερμού. Τόσο με την περιμετρική προστασία των χώρων αλλά και με τη δυνατότητα που δίνουν πλέον οι σύγχρονοι γραμμικοί ανιχνευτές να οριοθετούν με περισσότερη ασφάλεια συγκεκριμένους χώροι εντός των μουσείων. Έχουμε δει σκηνές από  κινηματογραφικές ταινίες όπου οι επίδοξοι διαρρήκτες προσπαθούν να περάσουν μέσα από γραμμικούς ανιχνευτές laser. Πλέον αυτή η δυνατότητα μπορεί να υλοποιηθεί σε μεγάλο ποσοστό και να εμποδίζει την μην εξουσιοδοτημένη πρόσβαση ανθρώπων σε συγκεκριμένους  χώρους. Κάτι άλλο που πλέον συνηθίζεται συχνά είναι η χρήση γραμμικών ανιχνευτών για την παρεμπόδιση του κοινού να πλησιάζει κοντά στα εκθέματα.

Αλλά και τα συστήματα ελέγχου πρόσβασης μπορούν να έχουν ένα σημαντικό ρόλο στην προστασία των μουσείων. Κυρίως χρησιμοποιούνται για τους εργαζόμενους και τους εξωτερικούς συνεργάτες όπως παραδείγματος χάρη τους τεχνικούς συντήρησης και στους οποίους μπορούν να δίνονται συγκεκριμένα δικαιώματα πρόσβασης. Είναι πολύ βασικό εργαλείο διότι είδαμε ότι πολλές φορές οι απειλές έρχονται εκ των έσω και αυτό είναι ένα μέτρο σε συνδυασμό με τη χρήση συστημάτων επιτήρησης και συστημάτων συναγερμού που μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για πολλές περιπτώσεις.

Φυσικά, η τεχνολογία είναι πολύ σημαντική αλλά και τα απλά συμβατικά μέτρα είναι εξίσου καθοριστικά. Καταρχάς για την προστασία των εκθεμάτων και ειδικά των σημαντικότερων θα πρέπει να τοποθετούνται προστατευτικές βιτρίνες που προφυλλάσουν τόσο από βανδαλισμό αλλά και από μια ενδεχόμενη διάρρηξη, ειδικά όταν η βιτρίνα συνδυάζεται και ένα σύστημα ανιχνευτών θραύσης γυαλιού που θα δώσει σήμα όταν γίνει προσπάθεια παραβίασης.

Επίσης οι θύρες των μουσείων θα πρέπει να είναι ασφαλείας και ειδικά οι κεντρικές είσοδοι να έχουν συστήματα ελέγχου της εισόδου ανάλογα με εκείνα των μεγάλων τραπεζικών καταστημάτων που δημιουργούν ένα επιπρόσθετο εμπόδιο σε κάποιον που θέλει να μπει ανεξέλεγκτα. Τέλος, θα πρέπει με ειδικές σημάνσεις αλλά και μπάρες προστασίας να οριοθετούνται οι πιο κρίσιμοι χώροι ώστε να εμποδίζεται ακόμα περισσότερο η ανεξέλεγκτη πρόσβαση.

Παραδείγματα σημαντικών εκθεμάτων όπως η Νυχτερινή Φρουρά στο Μουσείο Τέχνης του Αμστερνταμ ή ακόμα και η Μόνα Λίζα στο Λούβρο είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα για το πως τα συμβατικά μέτρα ασφάλειας συνδυάζονται με συστήματα ασφάλειας υψηλής τεχνολογίας για την ακόμα μεγαλύτερη προστασία των εκθεμάτων.

Εκπαίδευση και επαγρύπνηση

Όσο προηγμένα συστήματα και αν διαθέτει ένα μουσείο τελικά είναι ο ανθρώπινος παράγοντας που παίζει το πιο σημαντικό ρόλο για την αποτελεσματική χρησιμοποίηση τους και προφανώς και για την προστασία του μουσείου. Χρειάζεται καταρχάς εκπαίδευση του προσωπικού ώστε να μπορεί να χειρίζεται τα συστήματα, να αντιλαμβάνεται τις επικίνδυνες καταστάσεις και να δρα αναλόγως. Διότι η αμέλεια και η έλλειψη προσοχής από το προσωπικό μπορούν να οδηγήσουν σε καταστροφικά αποτελέσματα ακόμα και αν υπάρχουν όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφάλειας, ηλεκτρονικά και συμβατικά.

Για αυτό το λόγο πρώτα από όλα χρειάζεται εκπαίδευση πάνω στα συστήματα αλλά και στις διαδικασίες. Επειδή δε τα μουσεία είναι ζωντανοί οργανισμοί θα πρέπει και η εκπαίδευση να είναι συνεχής και να εστιάζεται συνεχώς σε διαφορετικούς πιθανούς κινδύνους. Μόνο τότε το προσωπικό θα είναι σε θέση να αντιδράσει με την ανάλογη αποτελεσματικότητα.

Όμως δεν αρκεί μόνο η εκπαίδευση στο προσωπικό. Θα πρέπει να επιλεγούν και τα κατάλληλα στελέχη για τη στελέχωση των θέσεων των υπεύθυνων ασφαλείας. Αυτοί θα πρέπει να είναι επαγγελματίες του χώρου, να γνωρίζουν και τις ιδιαιτερότητες των μουσείων σε ότι αφορά τα θέματα ασφάλειας και κυρίως να μπορεί να επικοινωνήσει αυτά τα θέματα με αποτελεσματικότητα στο προσωπικό του μουσείου αλλά και στη διοίκηση. Διότι η εμπειρία έχει δείξει ότι οι άνθρωποι που κάνουν καριέρα σε αυτούς τους χώρους είναι συχνά πολύ επιφυλακτικοί απέναντι σε προτάσεις που έχουν να κάνουν με την ασφάλεια του χώρου. Αφού κερδίσει την εμπιστοσύνη τους τότε θα πρέπει να τους εκπαιδεύσει σε όλα τα θέματα που άπτονται της ασφάλειας. Φυσικά θα είναι εκείνος που παράλληλα οφείλει να συντάξει το σχέδιο ασφάλειας στο οποίο να λαμβάνει υπόψη όλα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω και να το επικαιροποιεί συνεχώς. Διότι όπως προαναφέραμε τα μουσεία είναι ζωντανοί οργανισμοί και συνεχώς εξελίσσονται και άρα μαζί τους εξελίσσονται και οι πιθανές απειλές.