“Τράπεζα Κινδύνων” – 37+1 Ορισμοί

Σε έναν κόσμο όπου οι κίνδυνοι αιωρούνται σαν «σπαθιά του Δαμοκλή», η γνώση γίνεται ασπίδα. Η «Τράπεζα Κινδύνων» προσφέρει έναν στρατηγικό χάρτη: 37+1 ορισμούς που ταξινομούν και φωτίζουν τις απειλές, από φυσικά και τεχνολογικά φαινόμενα έως κοινωνικές και γεωπολιτικές αναταράξεις. Ένα πρώτο τεύχος που μετατρέπει τη θεωρία σε τάξη και ετοιμότητα απέναντι στο απρόβλεπτο.

Των:

• ΖΗΣΙΜΟΠΟΥΛΟΥ Χριστίνας (BSc), Security Manager- Εκπαιδεύτριας Ενηλίκων – Συγγραφέως,
• ΔΑΛΛΑ Ελπίδας, LLM Δικηγόρου Θεσσαλονίκης, Αρθρογράφου Ασφαλείας, Εκπαιδεύτριας Πολυεθνικού Κέντρου Επιχειρήσεων Υποστήριξης Ειρήνης
• ΚΥΡΙΑΚΑΚΗ Σπυρίδωνος, Short Term Security Expert

Τα “πάντα φρόνησιν έχουσιν” (Εμπεδοκλής, για τους κινδύνους)

Σήμερα  φαίνεται ότι τα “πλείονα των πάντων, ουκ έχουσιν φρόνησιν, κινούμενα άνευ λογικής και ατάκτως”

Η  ιδέα σύνταξης του παρόντος, υποκινήθηκε, από τη  χρησιμότητα ενός στρατηγικού στρατιωτικού χάρτη. Οι μικρές διαστάσεις του διευκολύνουν την αστραπιαία πληροφόρηση, με την πρώτη ματιά. Κάτι ανάλογο έπρεπε να δημιουργηθεί για το μεγάλο φάσμα των κινδύνων, που επικρέμανται σαν αναρίθμητα σπαθιά του Δαμοκλή, πάνω από τις κοινωνίες.

Για να προλάβεις την θετική εντροπία (αταξία) πρέπει να εφοδιάσεις το  σύστημα με αρνητική εντροπία (τάξη). Κάτι σαν το  ANNEX 17, της Σύμβασης του Σικάγου, για την ασφάλεια της Πολιτικής Αεροπορίας. Για αρχή επιλέξαμε να κατατάξουμε τους σχετικούς με τους κινδύνους ορισμούς. Διότι οι Ορισμοί, κατευθύνουν σύμφωνα και με τον Αριστοτέλη («Όργανον» Τοπικών, Ζ’ ).

Το παρόν θα αποτελέσει βάση διαρκούς ενημέρωσης, επομένως μπορεί να ονομασθεί Α’ Τεύχος της «Τράπεζας Κινδύνων».  Βασικό ζήτημα η παράθεση των ορισμών, κατά αλφαβητική σειρά.

ΟΡΙΣΜΟΙ

Παρατίθενται κατά αλφαβητική σειρά :

1. Ανάλυση Απειλής (Threat Analysis): Αφορά συγκεκριμένη απειλή (εξετάζεται διεξοδικά)

2. Ανθεκτικότητα (Resilience): Η ικανότητα μιας επιχείρησης να θωρακιστεί έναντι κινδύνων, οιασδήποτε προέλευσης

3. Αντιμετώπιση (Response): Οι συντονισμένες δράσεις, ανταπόκρισης στην έκτακτη κατάσταση κατά τη διάρκειά και στις άμεσες επιπτώσεις της.

4.Βραχεία αποκατάσταση (Short-term Relief ): Αφορά τις πρώτες ώρες και ημέρες μετά την εκδήλωσή του καταστροφικού γεγονότος, με κύριο σκοπό την ανακατάληψη των απωλειών και τη συνέχιση των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων (είναι αρχές του Security Management).

5.Διακινδύνευση (Risk): Η διακινδύνευση μπορεί να υποκρύπτει ευκαιρία.

6. «Εγγενής κίνδυνος» (Inherent risk): Ο κίνδυνος που ενυπάρχει πριν ληφθεί οποιοδήποτε μέτρο για τον περιορισμό του

7.Έγκαιρη προειδοποίηση (Early Warning): Σε επίπεδο Χώρας είναι η παροχή έγκαιρης και επαρκούς πληροφόρησης, μέσω των αρμόδιων φορέων. Σε επίπεδο enterprise, εμπεριέχει την διάδοση κουλτούρας ασφαλείας στα στελέχη και στο προσωπικό

8.Εγκάρσιοι Κίνδυνοι (Transverse Hazards): Σχετίζονται με την οργάνωση και εκτέλεση της εργασίας, και τη σωματική και ψυχολογική επιβάρυνση του εργαζόμενου.

9. «Διαχειριστής Χρηστών (ΔΧ)«Υπεύθυνος έγκρισης μέτρων»/ (User administrator/UA)/ Measures approval officer): Ο/οι εξουσιοδοτημένος/οι από τον φορέα, υπάλληλος/οι

10. «Δικλίδα ελέγχου» (Control): Κάθε δράση για τη διαχείριση των κινδύνων.

11.Εθνική Πολιτική Μείωσης Κινδύνου Καταστροφών (National Hazard Mitigation Policy): Είναι το σχέδιο ενεργειών που καθορίζει σε εθνικό επίπεδο τους τελικούς και ενδιάμεσους στόχους, προς τον σκοπό της μείωσης της διακινδύνευσης από καταστροφές

12. Έκτακτη ανάγκη (Emergency): Η ξαφνική και απρόβλεπτη απειλητική κατάσταση

13. Εμπειρογνώμονες Πολιτικής Προστασίας (Civil Protection Experts): Πρόβλεψη του ν. 4662/20. Είναι σύμμαχος, του Security Director

14.Ετοιμότητα (Preparedness): Το σύνολο δράσεων και μέτρων «Prevention»

15. Ευπάθεια (Susceptibility): Οι προϋποθέσεις για την εξέλιξη ενός κινδύνου σε καταστροφή.Σε επίπεδο επιχειρήσεων, είναι οι loopholes, οι «κερκόπορτες» της κάθε επιχείρησης.

16. «Κατηγορία κινδύνου»(Risk category): Κατηγορία στην οποία ανήκει ο κίνδυνος ( διαφθορά).

17.Καταστροφή (Disaster): Για την κοινωνία αφορά σοβαρή διαταραχή της λειτουργίας της, με εκτεταμένες απώλειες σε πολλά επίπεδα .Για την εταιρεί, κίνδυνος επιβίωσης.

18.Κίνδυνοι – Πηγές / Περιοχές- The 10 “P“ s:
1) Premises (Εγκαταστάσεις).
2) People (Άνθρωποι).
3) Products (Προϊόντα).
4) Procedures (Διαδικασίες). Πανεπιστήμιο Marquette και συντάκτες ISO 22301/2012 Lark, Purdy, Fraser, και ο αναθεωρητής Nikonov/2019 ……..5ο – 9ο, Κυριακάκης,2016
5) Physical Phenomena (Φυσικοί Κίνδυνοι)
6) Pandemic (s) (Πανδημία/ες).
7) Polis (από αγγλική ιστοριογραφία, για τις Αρχαίες Ελληνικές «Πόλεις – Κράτη».)
8) Polemos ( Δάνειο του όρου, από Gaston Bouthoul και Louise Weiss, / «l’Institu te Français de Polémologie»
9) Politics (Πολιτικές).
10) 10ο «Ρ». Parent Violence (by violent parent Δάλλα, 2024).

19.Κίνδυνος (Hazard): Δηλώνει την πηγή η οποία μπορεί να προκαλέσει κίνδυνο (Danger)

20. Κύκλος διαχείρισης καταστροφών (Disaster Management Cycle). Αφορά στο σύνολο των τακτικών διαχειριστικών αποφάσεων και δραστηριοτήτων πρόληψης, ετοιμότητας, αντιμετώπισης και αποκατάστασης.

21«Μητρώο Κινδύνων»(Risk Register ή Μητρώο/Register ): Ηλεκτρονική βάση δεδομένων, Καταγράφονται όλα τα στοιχεία σχετικά με τους αναγνωρισμένους κινδύνους του φορέα.

22. Ομάδες πρώτης (1ης) απόκρισης (First Responders): Σε επίπεδο κοινότητας, ο νόμος «δείχνει» τις αρμόδιες Αρχές. Σε επίπεδο εταιρείας, αφορά συγκρότηση ομάδων με αρχηγό και αναπληρωτή, για δράσεις, διάσωσης, εκκένωσης, ασφαλείας εγκαταστάσεων, πρώτων βοηθειών

23. «Όργανα διαχείρισης κινδύνων» ( Risk management bodies): Οι υπάλληλοι και ο Προϊστάμενος της Μονάδας Διαχείρισης Κινδύνων

24.Οργανωμένη όδευση προσώπων, προς καταφύγιο, εντός των εγκαταστάσεων (Invacuation ): Προληπτική απομάκρυνση των προσώπων, που βρίσκονται σε κίνδυνο. Π.χ. επιθετική ενέργεια από πολλούς ή και με χρήση όπλων. Καταστάσεις που αναγκάζουν την καταφυγή των κινδυνευόντων προς ασφαλή χώρο (Shelter) των εγκαταστάσεων. Χρειάζονται οδηγίες και προετοιμασία Shelters.

25. Οργανωμένη προληπτική απομάκρυνση προσώπων (Evacuation): Ενέργειες για την απομάκρυνσή εξαιτίας της εγγύτατης απειλής από φαινόμενο σε εξέλιξη (πυρκαγιά,σεισμός).

26. «Πιθανές πηγές κινδύνου» (Possible sources of risk): Συνθήκες ή ενέργειες που είναι πιθανό να προκαλέσουν την επέλευση κινδύνου.

27. Πρόληψη (Prevention): Ο ορισμός τόσο για εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο επιχείρησης είναι ο ίδιος. Αυτό που διαφέρει είναι οι κλίμακες

28. «Πρόσθετες δικλίδες ελέγχου» (Additional control): Μέτρα για την αντιμετώπιση του κινδύνου, σε επίπεδο ανοχής

29.Συντονισμός (Coordination): Οργάνωση, «προτεραιοποίηση» και παρακολούθηση των απαιτούμενων δράσεων σε χρόνο t< ½ Hrs . Λέξη κλειδί η «διαλειτουργικότητα»

30.Τρωτότητα (Vulnerability):. Ανάλυση συνθηκών, που αυξάνουν την ευπάθεια μιας συγκεκριμένης κοινωνίας, αποκαλύπτοντας τα ασθενή της σημεία. Σε corporate επίπεδο, αποτελεί απαίτηση «καλής ορατότητας» των κενών, των μέτρων προστασίας,από κίνδυνους Security και Safety».

31. «Υπεύθυνος καταχώρισης» ( Registration officer) : Ο υπάλληλος στον οποίο ανατίθεται η καταχώριση στο Μητρώο Κινδύνων των στοιχείων, που του διαβιβάζονται

32. «Υπεύθυνος παρακολούθησης κινδύνων» (Risk monitoring officer) : Ο Προϊστάμενος μονάδας, στην οποία αφορά ο κίνδυνος.

33. «Υπεύθυνος έγκρισης μέτρων»(Measures approval officer): Ο Συντονιστής Διευθυντής ή ο Γενικός Διευθυντής, που έχει την αρμοδιότητα λήψης μέτρων αντιμετώπισης κινδύνου.

34. «Υπεύθυνος υλοποίησης μέτρων» ( Measures implementation officer) : Ο Προϊστάμενος οργανικής μονάδας

35. «Υπολειμματικός κίνδυνος» (Residual risk): Ο κίνδυνος που «απομένει», μετά τη λήψη μέτρων.

36. «Φορέας»(Organization): Κάθε φορέας

37.Χαρτογράφηση 19 Περιοχών Κινδύνων Επιχειρήσεων και Οργανισμών (Mapping Risk Areas for Businesses and Private Institutions /Organizations ):

I. Ανθρωπογενείς κίνδυνοι. Εγκληματικοί από πρόθεση με πράξη ή παράλειψη
II. Ασυνήθιστοι κίνδυνοι . Π.χ.Τροχιακός βομβαρδισμός ή κινητικός βομβαρδισμός. Παράδειγμα : Ουράλια όρη (πτώση θραυσμάτων μετεωριτών 2013 και 2018). Επίθεση με ράβδους βολφραμίου (π.χ. Thor Project, Rods from God).
III. Βιολογικοί κίνδυνοι. Ασθένειες σε χλωρίδα και πανίδα. Ασθένειες, επιδημίες, πανδημίες σε ανθρώπους, Απαιτείται άμεση επαφή με «ΕΟΔΥ» https://eody.gov.gr/ .
IV. Business Continuity. ISO 22301.
V. Εγκληματικοί Ειδικοί Κίνδυνοι Δημόσιας Τάξης. Προερχόμενοι από εγκληματική οργάνωση ή παράνομους πράκτορες, (σύμφωνα με ορολογία των ΗΠΑ/ U.S Code para.2656/f), https://www.law.cornell.edu/uscode/text/22/2656f
VI. Εργασιακά Θέματα. Ατυχήματα, καταγγελίες, φήμες
VII. Εταιρική Διακυβέρνηση. Λάθη υλοποίησης πολιτικής και στρατηγικής, διαρροές .
VIII. IT Security & GDPR. Υφαρπαγή στοιχείων προσώπων
IX. Κίνδυνοι Intelligence. Βιομηχανική Κατασκοπία, δολιοφθορά, προπαγάνδα, «αγκιτάτσια»
X. Κίνδυνοι Πολιτικής Προστασίας. Φυσικοί Κίνδυνοι Τεχνολογικοί ή και συνδυασμός τους
XI. Κίνδυνοι διαντίδρασης της επιχείρησης με την τοπική ή ευρύτερη κοινωνία. Π.χ. « δαιμονοποίηση» της εταιρείας ή του ομίλου
XII. Κυβερνητική Πολιτική και Έκτακτα Φορολογικά Μέτρα. Προκαταρκτικές Εξετάσεις για συγκεκριμένη εταιρεία ή και ομοειδείς.
XIII. Λειτουργικοί κίνδυνοι. Απειλούν τη συνέχεια της παραγωγικής διαδικασίας, και εξάρτηση από λίγους μεγάλους πελάτες ή προμηθευτές. Κενά σε ασφαλιστικές καλύψεις.
XIV. Marketing Προβλήματα σε σχέση με την πρόβλεψη και την ικανοποίηση επικερδώς των καταναλωτικών αναγκών
XV. Οικονομικά ζητήματα. Αρνητική πορεία οικονομικών μεγεθών, λάθη στις επενδύσεις, αθέμιτος ανταγωνισμός
XVI. Operational Κίνδυνοι Διακοπές παροχών, βλάβες δικτύων, βλάβες υγείας και συνακόλουθες νομικές ευθύνες και απαιτήσεις αποζημίωσης. Αρνητικές κριτικές,
XVII. Πολεμικό κλίμα. Κίνδυνοι σχετικοί με την εύθραυστη κατάσταση ειρήνης από γεωοικονομικούς ανταγωνισμούς
XVIII. Υπερπληθυσμός (Malthus). «Στις εντολές της Φύσης, συστηματικά απειθαρχούμε».
XIX. Φυσικοί κίνδυνοι. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), Κοσμικοί, ατμοσφαιρικοί, γεωλογικοί, υδρολογικοί, βιολογικοί. Ταξινόμηση των καταστροφών γίνονται στην EM-DAT (Emergency Events Database).

38. «Χρήστης» (User) : Κάθε πρόσωπο που έχει πρόσβαση στο Μητρώο Κινδύνων σύμφωνα με την νομοθεσία .

Μελλοντικά θα εξετάσουμε κρίσιμα  στοιχεία κινδύνων σε διάφορα περιβάλλοντα. Γενικά απαιτείται προσέγγιση, με φαντασία, όλων των παραγόντων, Security & Safety ακόμη και αυτών με αποδυναμωμένη πιθανότητα, που μπορούν να λειτουργήσουν ως αποδιοργανωτική συνθήκη, εις βάρος κοινωνίας αλλά και των οικονομικών δραστηριοτήτων.

Βιβλιογραφία

ΔΑΛΛΑ Ελπ. Εργασία της, σε  ΜΠΤ Ιατρικής για Καταστροφές και Παγκόσμια Υγεία (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο)

ΖΗΣΙΜΟΠΟΎΛΟΥ Χρ. (2020): ”20 Ορισμοί στις Εκθέσεις Εκτίμησης Κινδύνων ….”  «Security Manager».  τ :90/ Εκδόσεις SMART PRESS.

 ΚΥΡΙΑΚΑΚΗΣ Σπ. – ΓΕΡΑΣΙΜΑΤΟΣ Αναστ. (2024): «Organon  Στρατηγικής της  Private Security Industry »  ISBN 978-618-85239-8-2

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Γερ. (2000) : «Η πολιτική Προστασία στην Ελλάδα/ Αντιμετώπιση Φυσικών και Τεχνολογικών Καταστροφών». Αθήνα. Εκδόσεις  «ΙΩΝ»

Ν.4662/2020Με τις τελευταίες αλλαγές από το Νόμο 5214/2025. Τεύχος A’ 27/07.02.2020 “Εθνικός Μηχανισμός Διαχείρισης Κρίσεων και Αντιμετώπισης Κινδύνων, κ.α.”

ΚΥΑ 6 Οκτωβρίου 2025/Β/  “Καθορισμός πρότυπου Μητρώου Κινδύνων και παροχή οδηγιών…”