Εκτίμηση Κινδύνου και Οργάνωση Ασφάλειας στις Ερασιτεχνικές Θεατρικές Παραστάσεις

 Καλές Πρακτικές για Πολιτιστικούς Φορείς και Τοπικές Κοινότητες

Οι ερασιτεχνικές θεατρικές παραστάσεις αποτελούν σημαντικό μέσο πολιτιστικής έκφρασης και κοινωνικής συνοχής στις τοπικές κοινωνίες. Η πραγματοποίησή τους σε σχολικές αυλές, προαύλια ναών, πολιτιστικούς συλλόγους και υπαίθριους χώρους δημιουργεί ιδιαίτερες απαιτήσεις ως προς την ασφάλεια των συμμετεχόντων και του κοινού. Σκοπός μας να παρουσιάσουμε ένα πλαίσιο πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων βασισμένο στις αρχές της εκτίμησης κινδύνου, της οργανωτικής προετοιμασίας και της συνεργασίας όλων των εμπλεκομένων, χωρίς να περιορίζεται η καλλιτεχνική δημιουργία.

Αργυρώ Λυραράκη
Εκπαιδευτικός και Σκηνοθέτης

Σπυρίδων Μ. Κυριακάκης
Short Term Security Expert , Συγγραφέας

  

Εισαγωγικά

Το ερασιτεχνικό θέατρο αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτιστικής ζωής πολλών ελληνικών κοινοτήτων. Δήμοι, σχολεία, πολιτιστικοί σύλλογοι, ενορίες και εθελοντικές ομάδες παρουσιάζουν θεατρικά έργα και ιστορικές αναπαραστάσεις σε χώρους που συχνά δεν έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά για θεατρική χρήση. Οι παραστάσεις τους διδάσκουν, όπως ο θεσμός των θεάτρων, στην ελληνική αρχαιότητα ( Αρχαία Αθήνα και «θεωρικά», για ενίσχυση πτωχών, ώστε να παραστούν ως θεατές, να προβληματιστούν και να μάθουν)

Παραστάσεις όπως Ο Κατά Φαντασίαν Ασθενής (Μολιέρος), Φορτουνάτο ( Μαρκαντώνιου Φώσκολου), Η Γειτονιά των Αγγέλων (Ιάκωβου Καμπανέλλη) ή ιστορικές αναπαραστάσεις με πρωτοβουλίες σκηνοθετών, συλλόγων όπως της Εξόδου του Μεσολογγίου, που συγκεντρώνουν σημαντικό αριθμό θεατών και απαιτούν κατάλληλη οργάνωση.

Η ασφάλεια δεν αποτελεί δευτερεύουσα διαδικασία ούτε περιορίζεται στην αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών. Αποτελεί οργανικό μέρος του σχεδιασμού μιας επιτυχημένης εκδήλωσης.

 

Η εκτίμηση κινδύνου ως εργαλείο πρόληψης

Η εκτίμηση κινδύνου προηγείται κάθε διοργάνωσης και περιλαμβάνει την αναγνώριση πιθανών κινδύνων, την αξιολόγηση της πιθανότητας εμφάνισής τους και τη λήψη κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

Στους χώρους όπου πραγματοποιούνται ερασιτεχνικές παραστάσεις οι σημαντικότεροι παράγοντες αφορούν στα ακόλουθα:

• Ασφαλή πρόσβαση και αποχώρηση του κοινού,
• Επάρκεια φωτισμού,
• Κατάσταση του δαπέδου,
• Σταθερότητα σκηνικών και εξοπλισμού,
• Ασφαλή ηλεκτρολογική εγκατάσταση,
• Καιρικές συνθήκες στις υπαίθριες εκδηλώσεις,
• Οργάνωση της κυκλοφορίας των θεατών.

Η διαδικασία αυτή δεν απαιτεί σύνθετα τεχνικά μέσα, αλλά συστηματική παρατήρηση και συνεργασία μεταξύ διοργανωτών, τεχνικών και εθελοντών. 

Ο ρόλος της οργανωτικής ομάδας

Η εμπειρία δείχνει ότι τα περισσότερα προβλήματα, μπορούν να προληφθούν όταν υπάρχουν σαφείς αρμοδιότητες.

Η οργανωτική ομάδα καλείται να ορίσει υπεύθυνο ασφάλειας, υπεύθυνο επικοινωνίας, υπεύθυνο τεχνικού εξοπλισμού και συντονιστή των εθελοντών.

Η σύντομη ενημέρωση όλων πριν από την έναρξη της παράστασης, συμβάλλει στη δημιουργία κοινής αντίληψης για τις διαδικασίες και τις ευθύνες κάθε μέλους. 

Ασφαλής διαχείριση του κοινού

Η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού θεατών δημιουργεί ιδιαίτερες απαιτήσεις.

Οι διάδρομοι διαφυγής πρέπει να παραμένουν ελεύθεροι, οι έξοδοι να είναι εμφανείς και ο φωτισμός επαρκής. Ιδιαίτερη μέριμνα απαιτείται για ηλικιωμένους, μικρά παιδιά και άτομα με κινητικές δυσκολίες.

Η παρουσία εθελοντών σε κατάλληλα σημεία διευκολύνει την εξυπηρέτηση του κοινού και συμβάλλει στην έγκαιρη αντιμετώπιση μικρών περιστατικών χωρίς να δημιουργείται αναστάτωση. 

Τεχνική ασφάλεια της παράστασης

Η ασφάλεια του σκηνικού χώρου αποτελεί βασική προϋπόθεση.

Τα καλώδια πρέπει να ασφαλίζονται κατάλληλα ώστε να αποφεύγονται πτώσεις. Τα σκηνικά, οι εξέδρες, οι κατασκευές και τα φωτιστικά σώματα, πρέπει να είναι σταθερά τοποθετημένα και να ελέγχονται πριν από κάθε παράσταση.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν χρησιμοποιούνται φορητές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις ή προσωρινές κατασκευές σε υπαίθριους χώρους. 

Αντιμετώπιση εκτάκτων περιστατικών

Παρότι ο στόχος είναι πάντοτε η πρόληψη, κάθε διοργάνωση οφείλει να διαθέτει βασικό σχέδιο ενεργειών.

Το σχέδιο περιλαμβάνει διαδικασίες ειδοποίησης, καθορισμό υπευθύνων, ύπαρξη φαρμακείου πρώτων βοηθειών, δυνατότητα επικοινωνίας με τις αρμόδιες υπηρεσίες και σαφή ενημέρωση των εθελοντών.

Η ψυχραιμία, η συνεργασία και η έγκαιρη λήψη αποφάσεων αποτελούν τους σημαντικότερους παράγοντες επιτυχούς διαχείρισης. 

Εκπαίδευση και καλλιέργεια κουλτούρας ασφάλειας

Η αποτελεσματική πρόληψη βασίζεται στην εκπαίδευση.

Ακόμη και μία σύντομη ενημερωτική συνάντηση πριν από την εκδήλωση μπορεί να μειώσει σημαντικά την πιθανότητα λαθών.

Η καλλιέργεια κουλτούρας ασφάλειας ενισχύει τη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων και μετατρέπει την πρόληψη σε αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτιστικής δράσης. 

Μελέτη Περίπτωσης: Οργάνωση Ασφάλειας σε Υπαίθρια Ερασιτεχνική Θεατρική Παράσταση

Στο πλαίσιο θερινής πολιτιστικής εκδήλωσης, ερασιτεχνική θεατρική ομάδα παρουσίασε τον «Κατά Φαντασία Ασθενή» του Μολιέρου, σε υπαίθριο χώρο μεγάλης αυλής δημοτικού σχολείου, με τη συνεργασία πολιτιστικού συλλόγου. Συμμετείχε σημαντικός αριθμός, θεατών και από άλλα χωριά, της περιοχής. Η οργανωτική ομάδα, (εθελοντές) υιοθέτησε μια απλά συστηματική προσέγγιση πρόληψης. Πριν από την παράσταση, πραγματοποιήθηκε επιτόπια αυτοψία του χώρου. Καταγράφηκαν τα βασικά χαρακτηριστικά της διαδρομής πρόσβασης, της θέσης των καθισμάτων, του σκηνικού χώρου και των σημείων τεχνικής υποστήριξης.

Προσέχθηκαν ιδιαίτερα η διατήρηση ελεύθερων διαδρόμων κυκλοφορίας, η σταθερή τοποθέτηση του φωτιστικού και ηχητικού εξοπλισμού, καθώς και η ασφαλής όδευση των ηλεκτρικών καλωδίων (αποφυγή ατυχημάτων). Παράλληλα, καθορίστηκαν συγκεκριμένοι ρόλοι για τους εθελοντές, που ενημερώθηκαν πριν από την έναρξη της εκδήλωσης για τη συνδρομή τους για κάθε περίπτωση.

Ελήφθη μέριμνα για την ύπαρξη βασικού εξοπλισμού πρώτων βοηθειών και τη διατήρηση άμεσης δυνατότητας επικοινωνίας με τις αρμόδιες υπηρεσίες, εφόσον απαιτούνταν. Καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης υπήρχε διακριτική εποπτεία του χώρου με στόχο την έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση μικρών προβλημάτων χωρίς διακοπή της εκδήλωσης.

Η εφαρμογή των παραπάνω μέτρων συνέβαλε στην ομαλή διεξαγωγή της παράστασης, χωρίς περιστατικά που να επηρεάσουν την ασφάλεια των συμμετεχόντων ή του κοινού. Η εμπειρία αυτή ανέδειξε ότι ακόμη και σε εκδηλώσεις που βασίζονται κυρίως στον εθελοντισμό, η συστηματική προετοιμασία, η σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων και η καλλιέργεια κουλτούρας πρόληψης, μπορούν να ενισχύσουν ουσιαστικά το επίπεδο ασφάλειας και την ποιότητα της διοργάνωσης. 

Συμπεράσματα

Η ασφάλεια των ερασιτεχνικών θεατρικών παραστάσεων δεν αποτελεί αποκλειστικά τεχνικό ζήτημα αλλά διαδικασία οργάνωσης, συνεργασίας και υπευθυνότητας.

Η εφαρμογή βασικών αρχών εκτίμησης κινδύνου, η εκπαίδευση των εθελοντών και ο κατάλληλος σχεδιασμός συμβάλλουν καθοριστικά στη μείωση των κινδύνων και στην προστασία ανθρώπων και υποδομών.

Η εμπειρία των πολιτιστικών συλλόγων, αποδεικνύει ότι η πρόληψη όχι μόνο δεν περιορίζει την καλλιτεχνική δημιουργία αλλά ενισχύει την ποιότητα, την αξιοπιστία και την κοινωνική αποδοχή των εκδηλώσεων. Η ενσωμάτωση της ασφάλειας στον σχεδιασμό κάθε πολιτιστικής δράσης, αποτελεί επένδυση στη βιωσιμότητα του εθελοντισμού και του τοπικού πολιτισμού.

---

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

International Organization for Standardization (2018). ISO 31000: Risk Management – Guidelines.

International Organization for Standardization (2012). ISO 22320: Security and Resilience – Emergency Management.

National Fire Protection Association. Life Safety Code (NFPA 101).

Occupational Safety and Health Administration (OSHA). Emergency Action Plans.

Ελληνική νομοθεσία περί υγείας και ασφάλειας στην εργασία και ισχύουσες διατάξεις πυροπροστασίας και πολιτικής προστασίας για χώρους συνάθροισης κοινού.

*Οι συγγραφείς είχαν συνεργαστεί το 2000, στην ανάπτυξη εναλλακτικού εκπαιδευτικού υλικού (video) για την επιμόρφωση ενηλίκων εργαζομένων στην ασφάλεια.

Δήλωση συγγραφέων. Το παρόν, βασίζεται σε εμπειρίες από την εκπαίδευση ώριμής ηλικίας, την οργάνωση πολιτιστικών δράσεων και την εφαρμογή γενικών αρχών πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων σε ερασιτεχνικές θεατρικές εκδηλώσεις. Στόχος του είναι η διάδοση καλών πρακτικών και η ενίσχυση της κουλτούρας ασφάλειας στους πολιτιστικούς φορείς και στις τοπικές κοινωνίες.

Πιστεύουμε ότι, με αυτή τη μορφή, το άρθρο αναδεικνύει ένα θέμα με πραγματική κοινωνική αξία, που θα μπορούσε να δημοσιευτεί, σε ένα επαγγελματικό περιοδικό ασφάλειας, ενώ παράλληλα θα είναι χρήσιμο και σε εκπαιδευτικούς, πολιτιστικούς συλλόγους και εθελοντικές οργανώσεις. Η πρόληψη και ο πολιτισμός μπορούν να συμπορεύονται, προς όφελος της κάθε κοινότητας.

---